فقط چيزى كه در اين موضع از اشارهء بدان ناگزيريم و مناسبت مستقيم با ما نحن فيه دارد اينست كه نسب ربيع نزد علماى تاريخ مشكوك و مطعون فيه است . بعضى گويند ربيع لقيط بود و پدرش معلوم نه و حكايت كنند كه روزى يكى از بنى هاشم نزد منصور بود و در اثناى صحبت دائما مىگفت پدرم رحمه اللّه چنين گفت و پدرم رحمه اللّه چنان كرد . ربيع وى را گفت : « تا چند در حضور امير المؤمنين نام پدر خود تكرار كنى و بر او رحمت فرستى ؟ » هاشمى بر فور گفت : « تو معذورى اى ربيع چه تو قدر پدر و حلاوت نام آباء ندانى . » ربيع به غايت شرمنده شد . « 1 » و بعضى گويند ربيع پسر يونس بود ولى به غير طريق مشروع . صفىّ الدّين محمّد بن علىّ بن محمّد بن طباطبا العلوىّ المعروف بابن الطّقطقى صاحب كتاب منية الفضلاء فى تواريخ الخلفاء و الوزراء المعروف بالفخرى « 2 » به واسطهء عداوتى كه با علاء الدّين جوينى صاحب ترجمه داشته و شرح آن خواهد آمد در ترجمهء ربيع حاجب از كتاب مذكور موقع را مغتنم شمرده قدح شديد در نسب ربيع زده و اين فقره را شاخ و برگى فوقالعاده داده و از انتساب علاء الدّين بدين چنين پدرى اظهار تعجّب نموده است . اين است بعضى از فقرات كتاب مذكور « 3 » :
« و بلغنى انّ علاء الدّين عطا ملك الجوينى صاحب الدّيوان كان ينتسب الى الفضل بن الرّبيع و لقد عجبت من الصّاحب علاء الدّين مع نبله و فضله و اطّلاعه على السّير و التّواريخ كيف رضى ان ينتسب الى الفضل بن الرّبيع فان كان قد انتحل هذا النّسب ففضيحة ظاهرة و ان كان حقّا فلقد كان العقل الصّحيح يقتضى ستره فانّه نسب لا يوجد ارذل منه و لا
هامش
( 1 ) - ابن خلّكان در ترجمهء ربيع ، و ابن الطّقطقى در ترجمهء منصور و غيرهما من كتب التّواريخ .
( 2 ) - كتاب منية الفضلاء فى تواريخ الخلفاء و الوزراء لابن الطّقطقى كتاب مختصر بسيار نفيس مفيدى است در تاريخ خلفاى راشدين و بنى اميّه و بنى عبّاس و وزراى ايشان و ملوك معاصر ايشان و اين كتاب در تحت اسم « الفخرى » در شهر گوتا در آلمان به توسّط اهلورد و در شالون از بلاد فرانسه به توسّط درنبورغ و از روى آنها در مصر مكرّر به طبع رسيده است . و كتاب تجارب السّلف معروف لهند و شاه بن سنجر بن عبد اللّه الكيرانى النّخچوانى كه در عهد اتابك نصرة الدّين احمد بن يوسف شاه بن البارغون ابن هزار سف از اتابكان لرستان ( سنهء 696 - 733 ) تأليف شده است ترجمهء منية الفضلاء مذكور است به زبان فارسى فصيح العبارة مع زيادات كثيرة على الأصل و يك نسخهء سقيمى از تجارب السّلف در كتابخانهء ملّى پاريس موجود است و راقم حروف قريب چهار پنج نسخهء ممتاز نفيس از آن در طهران ديدهام . و در ديباچهء همين تجارب السّلف است كه صريحا كتاب ابن الطّقطقى را به اسم منية الفضلاء فى تواريخ الخلفاء و الوزراء نام مىبرد نه به اسم « الفخرى » و همچنين در تضاعيف كتاب . و اين تسميه از دو طابع اروپائى كتاب ابن الطّقطقى فوت شده است چه ايشان از وجود چنين ترجمهء مهمّى كه در عصر خود ابن الطّقطقى يا قريب بدان پرداخته شده به كلّى غافل بودهاند .
( 3 ) - ابن الطّقطقى طبع درنبورغ ص 239 - 241 .