مدّ ظلّه العالى - معلّم السنهء شرقيّه در دار الفنون كمبريج از بلاد انگلستان كه زحمات نمايان و خدمات شايان ايشان به ايران چه ادبيّا و چه سياسيّا مشهورتر از آنست كه اين بنده و امثال اين بنده را به تطويلى زيادت يا اطنابى من غير حاجت در ذكر مناقب ايشان احتياج افتد چه صيت فضايل حميده و خصايل پسنديدهء ايشان به مسامع كافّهء اهالى ايران رسيده و حكايت فداكارىهاى مخلصانه و زحمات فوقالطّاقهء ايشان را در اين سنوات اخيره در راه آزادى و حفظ استقلال ايران وضيع و شريف و عالم و جاهل شنيده لاجرم كافّهء انام از خواصّ و عوامّ به محبّت او گرائيدهاند و عموم طبقات مهر و اخلاص آن وجود محترم را در اعماق دل و جان پروريده اطال اللّه عمره و اطاب فى الدّنيا نشره و ابقى على الدّهر ذكره . و بالأخره از جناب مسيو ادگار بلوشه « 1 » يكى از كتابداران كتابخانهء ملّى پاريس كه در تسهيل وسايل تعاطى نسخ محفوظه در كتابخانهء مذكوره با راقم اين سطور كمال همراهى و مساعدت نموده و مىنمايند و اوراق مطبوعهء جامع التّواريخ را قبل از اتمام طبع اصل كتاب هر وقت براى مقايسهء متن جهانگشاى با متن جامع التّواريخ يا براى غرض ديگر محلّ احتياج اين ضعيف مىگرديد بدون مضايقه به اختيار اينجانب وامىگذاردند وفّقه اللّه لما يحبّ و يرضى . اكنون بر سر مطلب رويم :
مقدّمهء آتيه حاوى سه قسمت است « 2 » :
آ - ترجمهء مصنّف كتاب
ب - كتاب جهانگشاى
ج - بعضى نصوص مورّخين عرب راجع به ترجمهء حال مصنّف
هامش
( 1 ) -Mr . Edgard Blochet .( 2 ) - تنبيه : در ضمن اوراق آتيه هركجا به صفحات جهانگشاى حواله داده مىشود مقصود صفحات همين جلد اوّل مطبوع حاضر است . و هركجا حواله به اوراق جهانگشاى داده مىشود مراد اوراق مجلّد دوّم و سوّم جهانگشاى است كه هنوز به طبع نرسيده است از نسخهء اساس از نسخ كتابخانهء ملّى پاريس( Suppl . pers . 205 )و چون عدد اوراق نسخهء اساس همه جا در هامش كتاب در مقابل سطر معيّن گذارده خواهد شد بعد از طبع كتاب يافتن مواضع محال عليها در نهايت سهولت است و به ملاحظهء اينكه حسب الرّسم معمول اروپائيان در عموم نسخ خطّيّهء كتابخانهها اعداد اوراق را فقط معيّن كرده و نمره گذاردهاند نه اعداد صفحات را اينست كه ما نيز در حوالهء به نسخ خطّيّه ضرورة حواله به اوراق دادهايم نه به صفحات و چون هر ورقى دو صفحه دارد براى تعيين صفحهء اوّل حسب الرّسم حرفaو براى تعيين صفحهء دوم حرفbبر يسار عدد ورق علامت گذارده شده است مثلا صفحهa69 يعنى صفحهء اوّل از صفحه 69 ، و صفحهb69 يعنى صفحهء دوّم از همان صفحه و هكذا . ( البتّه ما به شيوهء امروزين ، شمارهها را تماما به صورت صفحه نقل كردهايم . حاشيهء مرحوم قزوينى جهت حفظ امانت مرقوم گرديد . / شارح ) .