آ - ترجمهء « 1 » مصنّف كتاب
صاحب ديوان علاء الدّين عطا ملك جوينى - تغمّده اللّه برحمته « 2 » -
خانوادهء صاحب ديوانيان يكى از قديمترين و مشهورترين خانوادههاى نجيب ايران و ابا عن جدّ در دولت سلجوقيّه و خوارزمشاهيّه و مغول همواره مصدر خدمات عمده و مشاغل جليله بودهاند و غالبا وظيفهء صاحب ديوانى ( كه عبارت بوده از اداره نمودن امور ماليّه و عايدات مملكت و تقريبا معادل بوده با وظيفهء مستوفى الممالك در ايران در اين اواخر يا وزارت ماليّهء حاليّه ) محوّل بديشان بوده است و بدين جهت است كه غالب افراد اين خانواده معروفاند به صاحب ديوان ؛ هرچند شغل بعضى از ايشان فعلا منحصر به صاحب ديوانى نبوده است مانند شمس الدّين محمّد جوينى برادر مصنّف مثلا كه در عهد اباقا بن هولاكو وزير اعظم مملكت و صاحب اختيار مطلق بود و كمترين اشغال او
هامش
( 1 ) - ترجمه : منظور شرححال و زندگى است .
( 2 ) - فاضل مأسوف عليه كاترمر( Quatremere )از مشاهير مستشرقين فرانسه ترجمهء حال مبسوطى از مصنّف در سنهء 1809 در مجموعهء موسوم به مين دو لوريان( Mines de l'Orient )و معروف به « كنوز مشرقيّه » تأليف جمعى از مستشرقين آن عهد در ص 220 - 234 به زبان فرانسه نوشته است و اين ترجمهء حال گرچه ناقص و خالى از اغلاط نيست معهذا جامعترين و مفيدترين فصلى است كه تاكنون در اين موضوع نوشته شده است . پس از او در سنهء 1885 مأسوف عليه شفر( Ch . Schefer )از مستشرقين فرانسه عين همان ترجمهء حال كاترمر را با بعضى حكّ و اصلاحات كه غالبا بر اغلاط اصل افزوده است در جلد دوّم از كتاب « قطعات منتخبهء فارسى »( Chrestomathie Persane )ص 134 - 154 به زبان فرانسه مسطور داشته است . راقم حروف در ضمن اوراق آتيه هركجا كاترمر يا شفر به عقيدهء اين ضعيف سهو واضحى نمودهاند اشارت خواهم نمود و از اغلاط جزئيّه كه لاتحصى است صرفنظر خواهم كرد و اين ضعيف را غرض از اين كار نكتهگيرى از فاضلين مأسوف عليهما نيست بل مقصود آنست تا آنان كه مخالفتهاى اين اوراق را با مسطورات كاترمر و شفر مشاهده نمايند حمل بر سهو يا غفلت اين ضعيف از مرقومات ايشان ننمايند .