و او وقت ادراك ارتفاعات و حبوبات « 1 » ، لشكر مىفرستاد تا مىخوردند و مىسوخت .
چون سه چهار سال رفع « 2 » و دخل غلّات ازيشان منقطع شد و غلائى « 3 » تمام پديد آمد و از قحط اهالى درمانده شدند ، حكم او را منقاد گشتند . با لشكر آنجا رفت و در هر خانه كه كدخدائى بود از لشكر او كسى در آنجا نزول كرد چنانك تمامت به يك جاى و به يك خانه جمع شدند « 4 » . و جور و ظلم و عدوى « 5 » و فساد آشكارا شد و هرچ بتپرستان مشرك مىخواستند و مىتوانستند به تقديم مىرسانيدند « 6 » و هيچكس را مجال آن نه كه منعى كند .
و از آنجا به ختن رفت و ختن را بگرفت و بعد از آن اهالى اين نواحى را انتقال از دين محمّدى الزام كرد « 7 » و ميان دو كار مخيّر : يا تقلّد مذهب نصارى و بتپرستى يا تلبّس « 8 » به لباس ختائيان . چون تحويل به مذهب ديگر ممكن نبود از غايت اضطرار به كسوت ختائيان مكتسى « 9 » گشتند ؛ قال اللّه تعالى
فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 10 » و اذان مؤذّن و توحيد موحّد و مؤمن منقطع شد و مدارس در بسته و مندرس گشت . و روزى در ختن ائمّهء كبار را به صحرا راند و با ايشان در مذاهب بحث آغاز نهاد .
ازيشان امام علاء الدّين محمّد الختنى با او سؤال و جوابى نمود . بعد از تقديم تكاليف « 11 » بر در مدرسه او را بر آويختند چنانك ذكر او در عقب اين مثبت مىشود . و به كلّى كار مسلمانى بىرونق ؛ چه بىرونق ؟ كه يكبارگى محو شد . و ظلم و فساد نامتناهى بر كافّهء « 12 » بندگان الهى مبسوط شد « 13 » . دعوات نافذات « 14 » برداشتند كه :
ايا ربّ فرعون لمّا طغا * و تاه و ابطره ما ملك
لطفت و انت اللّطيف الخبير * و اقحمته اليمّ حتّى هلك
فما بال هذا الّذى لا ارا * ه يسلك الّا الّذى قد سلك
هامش
( 1 ) - يعنى موقع برداشت محصولات و حبوبات .
( 2 ) - رفع : برداشت غلّه ( ناظم الاطباء ) .
( 3 ) - غلاء : گرانى .
( 4 ) - منظور از اين عبارت چيست ؟ ( مص )
( 5 ) - عدوى : تباهى ، ستم .
( 6 ) - به تقديم رساندن : انجام دادن .
( 7 ) - يعنى مجبور به ترك دين اسلام كرد .
( 8 ) - تلبّس : لباس پوشيدن .
( 9 ) - مكتسى : لباسپوشنده .
( 10 ) - فمن . . . [ از اين حرامها ] اگر كسى ناچار شود بىآنكه تجاوز و سرپيچى از حكم خدا كند ، بخورد ؛ البتّه خداى تو بخشنده و مهربان است . ( انعام 6 / 145 )
( 11 ) - تقديم تكاليف : به انجام رساندن شكنجه و سختى . نبايد « تكاليف » را در اينجا وظايف دينى تعبير كرد ؛ زيرا اجازهء انجام وظايف دينى توسط كسى كه در مناظرهء دينى شكست خورده و شديدا كينه دين را به دل دارد مستبعد مىنمايد .
( 12 ) - كافّه : همگى .
( 13 ) - مبسوط شد : گسترده شد .
( 14 ) - دعوات نافذات : دعاهاى گيرا .