انواع عذابها از : مسخ « 1 » و استيلاى مؤذيات « 2 » و قحط و غير آن كه در قصص ذكر آن مثبت است ؛ و چون نوبت دولت خاتم رسالت عليه افضل الصّلوات الزّاكيات « 3 » در رسيد از حضرت عزّت و جلالت استدعا كرد تا صنوف عذابها و بليّات كه هر امّتى را سبب معصيت مىفرستاده است از ذمّت امّت او مرفوع شدست و اين تشريف ، امّت او را طراز « 4 » فضايل ديگر شده مگر عذاب سيف كه به عرض قبول و هدف اجابت نرسيدست .
و جار اللّه العلّامة در تفسير كشّاف در سورة الأنعام در آيت
قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ
« 5 » الآية ، آوردست نقلا عن رسول صلّى اللّه عليه و سلّم - سألت اللّه ان لا يبعث على امّتى عذابا من فوقهم و من تحت ارجلهم فأعطانى ذلك و سألته ان لا يجعل بأسهم بينهم فمنعنى و اخبرنى جبرئيل انّ فناء امّتى بالسّيف « 6 » و از روى عقل چنين اقتضا مىكند و واجب مىشود كه اگر تهديد سيف نيز كه وعيد عاجل « 7 » است در توقّف ماندى و به آجل موعود « 8 » قناعت رفتى كارها اختلال پذيرفتى عوامّ كه پاىبستهء ما يزع السّلطاناند « 9 » دست گشاده شدندى ؛ خواصّ در كنج بلا و زاويهء عنا « 10 » بماندندى و بعضى از منافع
وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ
« 11 » باطل گشتى چه بىاين ادات درهاى داد و انصاف كه به واسطهء
وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ
« 12 » مفتوح و گشاده است مغلق « 13 » ماندى و نظام مصالح عباد به يكبارگى مختلّ گشتى و ازينجا روشن شود و ظلمت شكّ برخيزد كه هرچ در ازل الآزال تقدير رفته است خيرت بندگان حقّ - جلّ شأنه و عمّ سلطانه - در آنست .
و چون دور ششصد و اند رسيد از مبعث او به كافّهء « 14 » خلايق ، كثرت مال و فسحت « 15 »
هامش
( 1 ) - مسخ : تبديل كردن صورت كسى به صورتى زشتتر .
( 2 ) - مؤذيات : جانوران موذى .
( 3 ) - بهترين درودهاى پاك بر او باد .
( 4 ) - طراز : زينت .
( 5 ) - قل . . . بگو او تواناست كه از بالاى سرتان عذابى بر شما برانگيزد . ( سوره انعام 6 / 65 ) .
( 6 ) - سألت . . . از خداوند خواستم تا بر امّت من عذابى از بالاى سر يا زير پاهايشان برنينگيزد . پس خواستهام را برآورد . خواهش كردم كه بين ايشان تندى يكديگر را قرار ندهد ؛ از اين تقاضا منعم كرد و جبرئيل مرا خبر داد كه فناى امّت من با شمشير است .
( 7 ) - وعيد عاجل : عذاب اين جهان ، عذاب سريع .
( 8 ) - آجل موعد : قيامت ، آيندهء وعده .
( 9 ) - ما يزع . . . اشاره است به حديث معروف : من يزع السلطان اكثر ممّن يزع القرآن . ( آنچه را سلطان منع مىكند بيش از آن است كه قرآن منع مىكند ) .
( 10 ) - عناء : سختى .
( 11 ) - و انزلنا . . . آهن را كه در آن نيرويى سخت و سودهايى براى مردم است فروفرستاديم ( حديد 57 / 25 ) .
( 12 ) - و انزلنا . . . و كتاب و ميزان عدل را برايشان فروفرستاديم . ( اقتباس از آيه 27 سورهء حديد ) .
( 13 ) - مغلق : بسته .
( 14 ) - كافّه : همگى .
( 15 ) - فسحت : وسعت .