مقدّمهء مصحّح
مهمّترين واقعهاى كه بعد از اسلام تاكنون روى داده ، بل مهمّترين واقعهء تاريخى علىالإطلاق فتنهء هولناك تاختوتاز مغول است كه در اوايل قرن هفتم هجرى از اقاصى مشرق طلوع نموده در عرض مدّت سى چهل سال از سواحل درياى چين الى حدود شام و مصر را طولا و از اقاصى دشت قبچاق و روسيه و پولونى و هنگرى الى خليج فارس و بحر عمان را عرضا در تحت تصرّف آورده ؛ وسيعترين مملكتى را كه تاكنون تاريخ سراغ مىدهد تشكيل دادند و بالاخره در سنهء 656 خلافت قديمهء عربيّهء اسلام را منقرض نمودند .
در ميان آن كشمكشها و تلاطم امواج فتن يكى از ممالكى كه از همه بيشتر در معرض تاختوتاز و قتل و نهب اين وحشيان واقع گرديد وطن بدبخت ما ايران بود كه طوفان عالمگير مغول طول و عرض آن بلاد را زير و زبر نمود و شعلهء جهانسوز آن غايلهء هايله سرتاسر آن ممالك را پاك بسوخت ؛ كرورها و كرورها نفوس بىگناه در آن واقعه تباه شد ؛ شهرها و قرى و قصبات به كلّى قاعا صفصفا و عاليها سافلها گرديد ؛ مراكز علم و ادب بأسرها خراب شد ؛ مخازن صنعت و ثروت مأواى بوم و غراب گشت ؛ علما و فضلا را همه جا جميعا مانند گوسفند ذبح كردند ؛ كتابخانهها و كتابخوانها را معا نيست و نابود نمودند . و از اقلّ نتايج و اهون آثار استيلاى مغول بر ايران آن بود كه علم و ادب در آن سرزمين در عهد ايشان به منتهى درجهء انحطاط و تنزّلى كه ادبيّات يك مملكت ممكن است بدان درجه رسد رسيد ، و كسانى كه اندكى به علوم و ادبيّات اسلاميّه آشنا باشند تفاوت درجهء فاحشى را كه ما بين كتب و تآليف قبل از استيلاى مغول و كتب و آثار بعد از آن نمايان است البتّه ملاحظه كردهاند .
معهذا كلّه غريب اين است كه يك شعبهء مخصوصى از ادبيّات يعنى فنّ تاريخ در عهد مغول رواجى تمام گرفت و ترقّى عظيم نمود و كتب نفيسه از بهترين كتب تاريخيّه كه تاكنون به زبان پارسى نوشته شده است در آن تأليف شد از قبيل همين كتاب يعنى « تاريخ