روسياه « 1 » غريب شاه ، ولايت رشت را از راه آنكه « 2 » وقتى تختگاه جمشيد خان بوده آرامگاه خود شمرده روى عزيمت به نهب و غارت و تاخت و تالان آن معمورهء نزاهت « 3 » بنيان آوردند و اموال بىكران و اسباب بىپايان « 4 » از مال سركار خاصّهء شريفه و اموال تجار خير مدار « 5 » و ساير اغنياى آن ديار به رسم غنيمت به دست در آورده « 6 » به سويّت در ميان خود قسمت كردند و از آنجا به عزم تسخير و تصرّف بلده فاخرهء لاهيجان كه دار الملك گيلان بيهپيش است روى به راه نهاده ميرزا عبد اللّه ولد خواجه على شاه اصفهانى وزير آنجا از قرب ورود « 7 » سپاه « 8 » غريب شاه مردود آگاه گرديد و چون قلعهء لاهيجان از ذخيره و آزوقه و ساير اسباب قلعهدارى عارى بود از راه استمداد ، مسرعان به طلب بيرام قلى سلطان مير صوفى و حيدر سلطان قوينلهء « 9 » حصارلو حاكم تنكابن به سرعت برق و باد فرستاده صورت واقعه را به ايشان پيغام داد و حيدر سلطان در همان روز به تهيّه و سامان فوجى از ملازمان خود پرداخته به طريق ايلغار روانهء صوب لاهيجان ساخت ، امّا چون پشمى در كلاه مير صوفى نبود با معدودى چند از راه [ سفيدرود ] « 10 » به لاهيجان « 11 » آمد و چون خبر عبور لشكر پرشور و شرّ غريب شاه مغرور از رود سفيدرود به وى رسيد ، بعد از اقامت دو سه روزه « 12 » از راه بىجگرى و تنپرورى به جانب ديلمان بازگرديد و ملازمان [ 12 ] حيدر سلطان نيز پيروى وى « 13 » اختيار نموده طريق هزيمت پيمودند و ميرزا عبد اللّه وزير و مير مراد كلانتر آنجا چون ديدند كه كار فراريان به كجا رسيد از راه اضطرار شهر و حصار را با اموال و اسباب بىشمار خود به سپاه غريب شاه روسياه گذاشته نيمجانى كه داشتند برگرفته با اهل و عيال از آن غرقاب بلا رخت به ساحل نجات
هامش
( 1 ) . الف ، ب : « روسياه » ندارد .
( 2 ) . الف ، ب : اينكه .
( 3 ) . الف ، ب : نزهت .
( 4 ) . الف ، ب : اموال بىپايان و اسباب بىكران .
( 5 ) . الف ، ب : خريدار .
( 6 ) . الف ، ب : دست آورده .
( 7 ) . الف ، ب : « ورود » ندارد .
( 8 ) . الف ، ب : سپاه روسياه .
( 9 ) . خلاصة السير ، ص 51 : « قوييله » ذيل عالمآراى عباسى : « قويله » .
( 10 ) . هر سه نسخه سفيد است . از تاريخ گيلان تكميل شد . « روز جمعه سوم شهر رمضان عادل شاه از آب سفيدرود گذشته متوجّه لاهيجان شد » . ( تاريخ گيلان ، ص 272 ) .
( 11 ) . الف ، ب : « به لاهيجان » ندارد .
( 12 ) . ب : روز .
( 13 ) . الف ، ب : « وى » ندارد .