دربار و مظالم مأموران دولت گفته مىشود و از سوى ديگر « زبان الهام بيان به اداى دعاى دوام عمر و بقاى دولت خورشيد منزلت گشاده مىشود ، و براى سعادت سجده و پاىبوس حلقه بر در مىشوند » 4 ، مىتوان به آسانى وضع زندگى اجتماعى تودههاى مردم آن روزگاران را ترسيم نمود .
سرگذشت مؤلف
ميرزا محمد يوسف فرزند ميرزا حسين خان قزوينى و برادر محمد طاهر وحيد قزوينى 15 ظاهرا در سال 988 ه . ق . متولّد شده است 16 . پدر و برادرانش 17 در دستگاه ديوانى صاحب شغل و مقام بودند . او نيز پس از كسب مهارت در ادب و ترسّل وارد دفترخانهء همايون شده و به تدريج مدارج ترقّى را پيموده به مناصب بالا دست يافت .
چنان كه خود مىنويسد :
« و هم در اين سال ( 1046 ) خير مآل ، نگارندهء اين روزنامچهء اقبال از آغاز ارتقا بر مدارج تكليف به امداد بخت بلند و راهنمايى طالع ارجمند به سعادت ملازمت و تحرير جلد مذكورات توجيه ديوان اعلى سرافراز شد » . 18
سپس در زمان شاه عبّاس دوم ، نگارش ارقام و مناشير را به عهده گرفت و در سال 1066 ه . ق . به وزارت توپخانه دست يافت و تا زمان شاه سليمان در اين مقام بود . وى نيز مانند برادرش وحيد از عمر طولانى بهره برده و بنا به نوشته ريو ، وى در سال 1058 ه . ق . كه همراه شاه عبّاس دوم به جنگ قندهار عازم شده بود هفتاد سال داشته است 19 . ميرزا محمد يوسف از علوم متداولهء آن روزگار به تحصيل علوم دينى علاقه نشان مىداد و همانند ساير برادران خود در شعر و شاعرى نيز دست داشته و در شعر « واله » تخلص مىكرد . نصرآبادى مىنويسد :
« در تحصيل علوم دينى سعى بسيار نموده چنانچه تفسيرى در دست دارند اميد كه در اتمام آن موفق باشند . مجملا در نظم و نثر سحرپرداز