در زمان امام حسن عسكرى ( ع ) انقلابهاى ديگرى نيز در مصر ، هرات ( افغانستان كنونى ) ديلم ، نيشابور ، خراسان ، همدان ، سند ، كوفه ، جبل ( جبل عامل در لبنان ) ، يمن و بسيارى از مناطق ديگر كه ذكر آنها به طول مىانجامد ، شكل گرفت . موضع بنى عبّاس نيز در اين ميان آن بود كه به بهانهء آنكه خليفهء عبّاسى مايل است امام معاصر او ، در مركز خلافت نزد او باشد ، به محدود كردن ائمّه ( ع ) و خانهنشين كردن ايشان اقدام مىكرد . اين محدوديت بيشتر به زندان مخفى شباهت داشت . و دستگاه بنا به تزلزلى كه احساس مىكرد ، امام را در خانهاى در بسته ، يعنى همان زندان محبوس مىكرد ، تنها با اين تفاوت كه اين كار به بهانهء آن صورت مىگرفت كه امام ( ع ) در مركز خلافت حضور دارد . اين كار ، پس از مأمون متداول شده بود يعنى خلفاى عبّاسى پس از مأمون ، همان سياستى كه مامون نسبت به امام رضا ( ع ) به كار برد ، همان را پيروى كردند . انگيزهء خلفاى بنى عبّاس آن بود كه بدين وسيله ائمّه ( ع ) را از جنبش مردمى به دور نگاه دارند و اين بهترين كارى بود كه مىتوانستند انجام دهند ولى در حقيقت علاقه و ارتباط تشكيلاتى ميان امام و جنبش مكتبى ، از نظر آنها پنهان مانده بود .
از احمد بن اسحاق بن مصقله روايت شده كه گفته است : به امام حسن عسكرى ( ع ) وارد شدم ، امام ( ع ) رو به من كرد و فرمود : « اى احمد ! شما در شكّ و ترديدى كه مردم را فرا گرفته است ، چگونهايد ؟ » عرض كردم : چون خبر تولّد سرورمان ( ع ) را شنيديم هيچ مرد و زن و جوانى باقى نماند مگر آنكه به حق اقرار كرد . حضرت فرمود : « آيا ندانستهايد كه زمين از حجّت خدا خالى نخواهد ماند ؟ »
دستگاه بنى عبّاس پيوسته از وجود امام ( ع ) در زحمت بود تا آنكه سرانجام آن حضرت را در سال 260 ه از ميان برد . خداوند حضرت حجّت ( ع ) را در روز جمعه در ماه شعبان سال 255 ه به امام حسن عسكرى عطا فرمود . امام ( ع ) نيز حضرت مهدى ( ع ) را ، دور از انظار و تحت مراقبت داشت ، تنها به معدودى از برگزيدگان مكتبى اجازهء ملاقات حضرت مهدى ( ع ) را داده بود . چگونه ممكن بود امام عسكرى ( ع ) از مهدى ( ع ) مراقبت نكند و بر جان او بيمناك نباشد در حالى كه خداوند زمين را به وسيلهء او از قسط و عدل پر خواهد كرد . غيبت صغراى امام با تولّد ايشان شروع شد و چون امام حسن عسكرى ( ع ) به شهادت رسيد معتمد عبّاسى تلاش بسيار كرد تا شايد بتواند به حضرت مهدى ( ع ) دست يابد ، اين تلاش به اندازهاى بود كه وى تمام كنيزان امام حسن عسكرى ( ع ) را محبوس كرد و از بيم آنكه مبادا يكى از آنها از امام باردار باشد مراقبى بر آنها گماشت تا در صورت تولّد نوزادى ، وى را آگاه كند ، ولى خداوند وجود مهدى ( ع ) را از معتمّد عباسى و دشمنان آن حضرت پوشيده داشت تا در روزى كه اراده كند با ظهور او زمين را از
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 362
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٣٦٢