دلت گفته : فقر با ما بهتر از توانگرى با دشمن ماست ، ما براى آن كسى كه به ما پناه آورد پناهگاه ، و براى آنكه خواهان بينش باشد ، نور هستيم . ما منجى كسى هستيم كه براى اجتناب از گناه ، به ما متوسّل شود ، آنكه ما را دوست بدارد به بهشت راه يابد و آنكه پيرو راه ما نباشد ، به آتش در آيد . »
اينها تعداد ناچيزى از روايتهايى بود كه حاكى از سيرهء امام حسن عسكرى ( ع ) است زيرا ، بوضوح مىبينيم مسألهء مهمّ در زمان امام حسن عسكرى ( ع ) ، تشويق امّت و پيشگامان مكتب ، به استقامت در برابر اين مشكلات و تفكّر در امورى بوده است كه نخستين رهبران جنبش مكتبى يعنى ائمّه ( ع ) انتشار آنها را به عهده داشتهاند . اين مسأله خود ، با مرحلهء انتشار و قانونگذارى اين قضايا برابر است . زيرا ، استقامت با ايجاد برابر است . احاديث زيادى حاكى از اين حقيقت علمى استوار است كه اندكى عمل صالح كه آدمى آن را ادامه دهد ، بهتر و برتر از اعمال زيادى است كه دوام نيابد . حال اگر قضيه تنها در استقامت خلاصه نشود ، و ريشهدار كردن عمل و بالا بردن كيفيّت آن نيز مطرح باشد ، چه بهتر . امام حسن عسكرى ( ع ) در زندگى خود مشغول پرداختن به بزرگترين مسؤوليتى بود كه تمامى جهان اسلام را تحت تأثير قرار مىداد ، اين مسؤوليت چيزى جز بيان ويژگيهاى رهبرى و شايستگى و مسؤوليتهاى آن و برشمردن جزئيات مربوط به آن ، نبود . تربيت مردم بر محور چنين مسألهء مهمّى براى تمام جوامع و سپس آموزش آنها براى پياده كردن آن ، كار آسانى نبود لذا مىبايست هر گامى با ايمان و بينش برداشته مىشد و پس از آن نوبت پياده كردن و ادامه دادن آن مىرسيد . اكنون به ذكر گوشهاى از اين مسؤوليت كه امام حسن عسكرى ( ع ) بر عهده داشت ، مىپردازيم .
ابو هاشم نقل مىكند كه از حضرت دربارهء اين آيهء كريمه پرسش كردم :
« ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ ، وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ ، وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ
« * »
. . . »
حضرت فرمود : « همهء آنها از خاندان محمّد هستند ، و آنكه به نفس خود ظلم مىكند كسى است كه اقرار به امام ندارد و آنها كه راه عدل پيمودند همانهايى هستند كه امام را شناختهاند و آنان كه به دستور حق به هر عمل خير سبقت گيرند همان ائمّه هستند . » پيش خود گفتم چه بزرگ است آنچه خداوند به آل محمّد ( ص ) عطا فرموده است ، و به دنبال آن گريستم . امام ( ع ) به من
هامش
( * ) فاطر / 32 ، پس ما آنان را كه از بندگان خود برگزيديم ( محمد و آل او عليهم السلام ) وارث علم قرآن گردانيديم باز هم بعضى از آنها ( فرزندان يا امت او ) به نفس خود ظلم كردند و بعضى راه عدل پيمودند و برخى به هر عمل خير به دستور حق سبقت گيرند .