جادوگرى و كهانت و دروغگويى متّهم مىكردند و خداوند كسى را هدايت مىكند كه هدايت بپذيرد و بسيارى از مردم با اين دلايل قانع مىشوند و اگر خداوند به ما اجازه سخن گفتن دهد ، سخن خواهيم گفت و إلّا سكوت خواهيم كرد . مردم به طبقات مختلفى تقسيم مىشوند ، طبقهاى از ايشان طالب راه نجات مىباشند و به حقّ چنگ مىزنند و خود را به شاخهاى استوار ، مىآويزند و شكّ و ترديدى به خود راه نمىدهند زيرا از شكّ و ترديد ، اميد يافتن پناهگاهى ندارند . در مقابل ، طبقهء ديگرى است كه حق را از اهل آن نمىگيرند ، اين عدّه چون كسانى هستند كه بر دريا سوارند و با امواج دريا متزلزل مىشوند و چون دريا آرام گيرد آنها نيز آرام مىشوند ، طبقهء ديگر كسانى هستند كه شيطان بر آنها مسلّط شده است . اين عدّه به سبب حسد ذاتى خود كارى جز ردّ اهل حق و مطرح كردن باطل ندارند . كسى را كه به چپ و راست مىرود رها كن زيرا ، هرگاه چوپانى بخواهد گلهء خود را گرد آورد بايد با كمترين تلاش ، آن را به انجام رساند .
اختلاف شيعيان را بيان كردى ، اگر وصيّت پدر و سنّ و سال شرط است ، كه شكى در آن نيست [ زيرا من هم وصىّ و هم فرزند ارشد امام هادى ( ع ) هستم ] و كسى كه در مسند داورى قرار گيرد [ و همگان به او رجوع كنند ] او براى داورى شايستهتر است . تو نيز با مردم به نيكى رفتار كن و از انتشار سخن و رياست طلبى بپرهيز زيرا كه اين دو ، آدمى را به نابودى مىكشند ، گفتى كه مىخواهى به سوى فارس به روى ، خداوند سفرت را با سلامت قرين سازد ولى تو به خواست خدا با امنيّت به مصر وارد خواهى شد ، سلام ما را به آن عدّه از شيعيان ، كه بديشان اعتماد دارى برسان و آنها را از خداوند بزرگ پرهيز ده و به اداى امانت دعوت كن و به ايشان بگو آنكه بر ضد ما سخن چينى كند با ما در جنگ است . »
وى مىگويد : چون اين جمله را « به خواست خدا به مصر وارد خواهى شد » خواندم مقصود امام را درنيافتم ، به بغداد آمدم و قصد خروج به طرف فارس را داشتم ولى شرايط مرا يارى نكرد و به همين سبب راهى مصر شدم 4 .
ابو هاشم ، از قول يكى از شيعيان كه نامهاى به امام ( ع ) نوشته بود چنين روايت مىكند :
ابو محمّد ( ع ) نامهاى به آن شيعى نوشت كه متن آن چنين بود : فتنهاى شما را در بر خواهد گرفت لذا بايد آماده باشيد . چون سه روز گذشت برخوردى بين بنى هاشم كه اختلاف بزرگى پيدا كرده بودند ، درگرفت ، من نيز نامهاى به حضرت نوشتم و از ايشان سؤال كردم كه آيا اين همان فتنه است ؟ حضرت فرمود : « خير ، آن فتنه جز اين است و شما همچنان مراقب باشيد . » چون چند روز گذشت فتنهء معروف معتز پيش آمد 5 .
جعفر بن محمد قلانسى مىگويد : برادرم محمّد ، به امام عسكرى ( ع ) نامهاى نوشت و از آنجا
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 357
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٣٥٧