پس از شهادت امام هادى ( ع ) امامت به ابو محمّد حسن عسكرى ( ع ) منتقل شد . امام حسن عسكرى ( ع ) در ربيع الآخر سال 231 يا 232 متولّد شد و بنا به قول معروف در هشتم ربيع الاوّل سال 260 ه در سامرا به شهادت رسيد . مدّت امامت ايشان شش سال بود .
إمام عسكرى ( ع ) و بيان ويژگيهاى رهبرى
بيشتر احاديثى كه دربارهء رهبرى سخن گفته است ، از امام عسكرى ( ع ) روايت شده است آيا مىتوان تصادف را منشأ اين ويژگى دانست ؟ طبيعة نه ، زيرا هر پديدهاى تابع حكمتى است و چنانكه قبلا اشاره كرديم مكتب ، در طول تاريخ از سه مرحلهء مشخّص برخوردار بوده است .
مفهوم خصوصيّتى كه شريعت امام حسن عسكرى ( ع ) پيامآور آن بود عبارت از آن است كه مكتب ، توانايى آن را يافته است كه روى پاى خود بايستد ، بويژه آنكه تمام اين احاديث دربارهء رهبرى پس از دوران ائمّه ( ع ) يعنى در عصر غيبت سخن مىگويند ، و از همينجاست كه اهميّت كارى كه امام عسكرى ( ع ) به آن پرداخته است ، رخ مىنمايد زيرا ، مسأله در القاى حديث براى گروهى از معتمدان جنبش مكتبى خلاصه نمىشود بلكه ، اين احاديث رهنمودهاى قانونگذارى اين ائمّه ( ع ) به شمار مىرود و وظايفى كه بر آن مترتّب است در پى آن مطرح مىشود ، اين وظايف عبارتند از : حفظ اين احاديث ، قرار دادن آن در چارچوب اصول ، تربيت فقيه براى همهء اعصار و كارهاى مشابهى كه آخرين ائمّه ( ع ) بدانها مىپرداختهاند .
امام ( ع ) نقشى را به عهده داشته است كه مىتوانيم از لابلاى اين روايات به اهميّت آن پى ببريم :
قاسم هروى مىگويد : فردى از بنى اسباط ، نامهاى از امام حسن عسكرى ( ع ) دريافت كرد .
اين مرد چنين مىگفت : نامهاى به حضرت نوشته بودم و ايشان را از اختلاف شيعيان دربارهء امامت حضرتش آگاه كردم و از ايشان راهنمايى خواسته بودم . حضرت نيز در پاسخ نامهام چنين نوشت :
« خداوند عزّ و جلّ ، انسان خردمند را مخاطب قرار مىدهد و هيچكس نمىتواند آيهاى بياورد يا دليلى بزرگتر از خاتم پيامبران و سرور فرستادگان ارائه دهد ولى ، با اين حال كفّار ، پيامبر را به
هامش
- چنانكه در روز قيامت شاهدان ايشانند .
آنها دوازده حجّت خدايند .
كه چون آنها را بشمارى دوازدهمين آنها جانشين حضرت هادى است اخبار بسيارى تولّد او را اعلان كرده است .
و تو نيز ميلاد او را بشارت ده و چه نيكوست ميلاد حضرتش