تخطي إلى المحتوى الرئيسي

امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 226

مساهمون:

ص٢٢٦
بعد از آن به « تدمر » در سوريه رفت و پس از آن‌كه اسماعيليان آن‌جا را به عنوان مركز فعّاليّتهاى خود برگزيدند ، در همان‌جا درگذشت . وى داعيان خود را به شمال آفريقا فرستاده بود . گفته مىشود ، محمّد بن اسماعيل از ترس ماموران هارون در سرداب خانهء خود پنهان مىشد . اسماعيليان پس از او با پسرش « عبد اللّه » ملقّب به « احمد وفى » بيعت كردند . احمد وفى با مأمون معاصر بود . چنان‌كه روايت شده است از شگردهاى پنهانكارى او اين بود كه ، وى سردابى در خانهء خود داشت كه از طريق يك كانال وسيع به صحرايى در اطراف شهر « سلميه » متصل مىشد 1 . پولها و داراييهاى اين جنبش ، بر شترهايى بار مىشد و در سردابها را شبانه به روى آنها مىگشودند و سپس در روز آن را با خاك چنان مىپوشاندند كه هيچ‌كس به وجود آنها پى نمىبرد 2 . « سلميه » از نظر موقعيت جغرافيايى در ناحيه مركزى واقع شده بود و در نزديكى عراق و بحرين و يمن قرار داشت . عصر مأمون همچنان كه معروف است ، از نظر فلسفه و ترجمه ، كه منبعث از افكار و انديشه‌هاى يونانى ، ايرانى و هندى باستان است ، از ديگر اعصار جدا بوده است . موضوع فلسفه در مجامع مسلمانان گسترش وسيعى يافت و از همين‌جا بود كه احمد بن محمّد بن اسماعيل به تأليف و نشر مجموعه كتبى همّت گماشت كه « رسايل اخوان الصفا و خلان الوفا » ناميده مىشد . نويسندهء اين رسايل در تكامل روند انديشهء مسلمانان نقش مهمّى ايفا كرده است . بر طبق برخى دلايل تاريخى ، يا احمد خودش به تدوين آن پرداخته و يا يكى از داعيان بزرگ خود را مأمور تدوين آن كرده است و در خاتمه ، خود آخرين بررسى را دربارهء اين نوشته‌ها به عمل آورده است و ساير افرادى را كه از پيروان و اعضاى جنبش او به شمار مىآمدند مأمور نسخه‌بردارى از اين رسايل كرد و آنها را منتشر نمود و اين احتمال در نظر ما از ارجحيت بيشترى برخوردار است . هم اكنون اين رسايل در چهار مجلد قطور جمع‌آورى شده است .

رسايل اخوان الصّفا . . . شيوهء فكرى جنبش

رسايل اخوان الصفا حاوى بسيارى از انديشه‌هاى مكتبى است كه برمبناى علم كلام و سياست و اخلاق و زمينه‌هاى مختلف ديگر استوار بود . اين رسايل دروسى را تشكيل مىداد ، و هر رساله حجمى معادل 30 - 40 صفحه داشت و در جلسه‌هاى خاصّى كه در سرزمينهاى اسلامى ، براى داعيان بزرگ اسماعيليه تشكيل مىشد ، به عنوان درس ارائه مىگرديد . خلفاى اسماعيليان ( فاطميان ) در مصر و شمال آفريقا از فرزندان احمد بودند . جنبش