فرزندان زيد ادامهد دهندگان راه او
در مباحث قبل ، از پايان فاجعهبار زندگى يحيى بن زيد سخن گفتيم ولى در نهايت ، همين فاجعه به حركتى سازنده تبديل شد كه موجب اضمحلال حكومت اموى گرديد .
مسألهاى كه در اينجا باقى مانده است آن است كه جنبشهاى فرزندان زيد و كسانى كه از طرف يحيى به فرماندهى منصوب شدند و خلاصه جنبشهايى كه به زيديه پيوستند همهء آنها را بشناسيم .
به زودى به دو واقعيّت تاريخى دربارهء دو تن از فرزندان زيد كه از نسل وى به شمار مىروند خواهيم پرداخت و پس از آن در مباحث بعدى پيرامون كسانى ، همچون محمّد و ابراهيم كه از نسل زيد نبودند و فقط منصب فرماندهى را از او دريافت كرده بودند ، بحث خواهيم كرد ،
زيد فرزندى داشت كه « حسين بن زيد ذو الدمعه » ناميده مىشد . 1 وى پس از شهادت پدرش روشى را در پيش گرفت كه اندكى شبيه روش امام زين العابدين ( ع ) پس از شهادت پدرش امام حسين ( ع ) بود . همانطور كه امام زين العابدين با زندگى اندوهبار خود و با نيروى گريه و دعا توانست پايگاه مكتبى جامعهء اسلامى را پىريزى كند و توانست فردى همچون زيد بن على را براى قيام تربيت كند - كه اين خود موجب انقلابات نسلهاى بعدى شد - حسين بن زيد معروف به ذو الدمعه نيز توانست با اشك و گريه و تعهّد خود نسبت به قرآن نسلهايى انقلابى و عناصرى مكتبى همچون نوهاش يحيى 2 را تربيت كند ، فردى كه از جرگهء كسانى محسوب مىشد كه با شهامت و بىباكى نهضتى به پا كرد .