نهضت زيديه پس از شهادت يحيى بن زيد
قبل از آنكه به بررسى نهضت زيديه پس از شهادت يحيى بپردازيم ، لازم است نتايجى كه زيديه پس از شهادت يحيى به آن دست يافت ، روشن شود .
يحيى در خراسان يعنى سرزمين موالى به شهادت رسيد ، موالى همان كسانى بودند كه زيد و سپس يحيى تصميم داشتند ايشان را از ظلم و ستم بنى اميه نجات بخشند .
زيد در بيعت خود با امام چه مىگفت ؟
يحيى در بيعت خود با امام چه مىگفت ؟
مضمون سخن هر دوى آنها اين بود : « با تو پيمان مىبنديم و بيعت مىكنيم كه مظلوم را يارى و به محرومان كمك كنيم و مستضعفان را نجات دهيم و به كتاب خدا و به سنّت پيامبر عمل كنيم . » در نتيجه مىتوان گفت قيام زيد و يحيى از اعماق وجود مظلومان و محرومان ريشه مىگرفت محرومى كه مىبيند امامش را در مقابل او مىكشند و به صليب مىكشند ، طبيعة خواهد شوريد . سالى كه يحيى به شهادت رسيد در خراسان و افغانستان و آذربايجان و ارمنستان و باد كوبه و بخارا و سمرقند هر پسرى به دنيا آمد او را يحيى يا زيد نام نهادند .
يحيى و زيد به قتل رسيدند ولى صدها هزار نفر نظير زيد و يحيى به وجود آمدند . اين است طبيعت جنبش مكتبى كه رهبر آن براى حق و تنها براى خدا به شهادت مىرسد ولى ، اين خود موجب مىشود كه رشد اين جنبش صد برابر افزايش يابد .
« كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ »
« * »
زنجيرى كه يحيى را با آن به بند كشيده بودند به مبالغ هنگفتى خريد و فروش مىشد و انقلابيهاى خراسان براى تبرّك ، هر تكّهء آن را به صورت نگين انگشترى درآورده بودند .
ابو مسلم خراسانى چهار سال پس از شهادت يحيى در خراسان به صحنه آمد ، شعار وى اين بود :
« ما خواهان انتقام خون يحيى هستيم . 4 »
يحيى كشته شد ولى ابو مسلم به نام او ارتشى از موالى گرد آورد و قاتلان يحيى و تمام كسانى را كه در ارتش شكست دهندهء يحيى شركت داشتند به قتل رساند . هزاران نفر به اتهام پيوستن به جنبش ضد يحيى كشته شدند . يحيى به خاك سپرده شد و مزار 5 او اوّلين زيارتگاه علنى جنبش مكتبيها به شمار مىآيد .
هامش
( * ) بقره 260 ، مثل آنكه مالش را در راه خدا انفاق كند همانند دانهاى است كه از يك دانه هفت خوشه برويد و در هر خوشه صد دانه باشد .