در اختيار نداشت ، سبب پيروزى اين ارتش ، چيزى جز ارتباط آن با خدا نبود و همين روحيه موجب شد كه آن ارتش به فتوحات چشمگيرى دست يابد . همهء انقلابهاى اصلاحطلب به اين روحيه نيازمندند و به دنبال آن بايد ، از يك فرهنگ كامل انقلابى برخوردار گردند تا انقلاب را حمايت و پشتيبانى كند .
اگر ملّتى فاقد فرهنگ كامل انقلابى باشد و فرهنگ بردگى و استثمار در ميان آنها حاكميّت يافته باشد . تنها روحيه دادن ، هيچ سودى براى ايشان نخواهد داشت . براى مثال ، زن تقريبا در طول تاريخ اعتقاد راسخ داشت كه از مرد پايينتر است و پيوسته به اين انديشه ملتزم بوده است ، اگر همهء اهل دنيا بخواهند در يك زن روحيّهء تمرّد نسبت به شوهرش بدمند ممكن است براى مدّتى محدود موفّق شوند ولى طولى نمىكشد كه اين زن به طرز تفكّر پيشين خود كه از وضعيّت اجتماعى وى ناشى شده است باز مىگردد و با خود مىگويد : من يك زن هستم و مهمترين وظيفهء يك زن آن است كه در خانه بنشيند . چنين انديشهاى صرفا به دليل نبودن يك اساس فرهنگى در جهت روحيّهء تمرّد حاصل شده است . چرا ؟ زيرا چنين انديشهء راسخى به زن اجازهء شورش نمىدهد و اگر ملّتى همانند ملّت هند اعتقاد داشته باشد كه سفيدپوست برتر از سبزه است آيا گمان مىكنيم فريادهاى گاندى مىتوانست چنين ملّتى را به حركت وادارد ؟ هرگز
چرا ؟
زيرا اعتقاد مذكور در ميان اين ملّت ريشه دوانده است . هرگاه بخواهيم در ميان امّتى اصلاح يا تغييرى ايجاد كنيم در مرحلهء اوّل نيازمند فرهنگى كامل و انقلابى هستيم كه عقيدهء اصلاح طلبى ما را تقويت كند و پس از آن است كه به مرحلهء بسيج نيروها و انفجار انقلاب مىرسيم .
پس ، از اين مقدّمه درمىيابيم كه نقش امام زين العابدين ( ع ) در جنبش مكتبى دميدن روحيهء اصلاحطلبانه و انقلابى در ميان مسلمانان ، بوده است .
نقش امام باقر ( ع ) اين بود كه ايدهء كاملى براى اصلاح امور اجتماعى مسلمانان عرضه كند .
امام زين العابدين ( ع ) به برانگيختن روحيهء جهاد پرداخت در حالى كه امام باقر ( ع ) براى شعلهور ساختن انقلاب و براى رسيدن به چنين روحيهاى مشغول ساختن اساس فكرى و فرهنگى جامعه بود . امام باقر ( ع ) در دوران 20 سالهء امامت خود چه كرد ؟
امام باقر را به آن سبب باقر مىناميدند كه ايشان را شكافندهء علم مىدانستند . محمّد بن مسلم 30000 و به گفتهاى 90000 حديث از امام باقر روايت كرده است 1 .
آيا احاديث امام باقر ، فقط دربارهء مسائل طهارت و نجاست است . شايسته نيست خانهء نبوّت و محلّ نزول وحى ، خود را سرگرم مسائل طهارت و نجاست و مسائل فرعى فقهى كند . آرى برخى از
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 109
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص١٠٩