كرده و آنان را صلح داده بود . اكنون نيز اشراف با دولت فاطمى ، پيوند يافته و با قدرت يافتن آنان در مصر ، عباسيان و فاطميان بر سر تسلط بر مكه كه مهمترين حرم دنياى اسلام است ، به رقابتى تنگاتنگ مشغول شدند . تسلط بر اين شهر ، به نوعى رسميت و مشروعيت خلافتِ صاحبِ تسلط را در اذهان استوار مىكرد . « 1 » هيچ چيز براى حاكمان علوى مكه ، بهتر از استفاده از اين رقابت براى كشاندن اموال و ثروت بيشتر به اين شهر ، مفيد و سودمند نبود . با اين حال ، طبيعى بود كه اشراف مكه ، به لحاظ تشيع فطرى ، با دولت فاطمى سازش بيشترى داشتند و به نام آنان خطبه مىخواندند . جعفر تا سال 380 بر مكه حكومت كرد و پس از وى فرزندانش عيسى و سپس ابوالفتوح حكومت مكه را در اختيار گرفتند .
درست همانطور كه مدينه در اختيار نوادگان امام حسين عليه السلام بود ، مكه در اختيار حسنىها در آمد و درگيرى ميان اين دو خاندان آغاز و تا مدتها ادامه يافت . خاندان جعفر بن محمد ياد شده ، تا سال 453 بر مكه حكومت كردند . اين دولت را ، دولت نخست اشراف در مكه معرفى مىكنند . پس از آنها براى دو سال طايفهء اشراف سليمانى بر مكه حكومت كردند و دورهء سوم حكومت اشراف توسط ابوهاشم محمدبن جعفر كه او نيز از سادات حسنى بود تأسيس گرديد . وى به نام فاطمىها خطبه مىخواند و پس از گرفتارى فاطمىها در مصر و قطع كمك آنان ، وى از سال 462 به نام عباسيان خطبه خواند ؛ با اين حال ، به دليل تشيع ، جملهء « حَىَّ عَلَى خَيْرِ العَمَل » همچنان در اذان مسجدالحرام گفته مىشد . فاطمىها به رقابت خود ادامه دادند و خطبه خوانى به نام عباسىها و فاطمىها ، مرتب تغيير مىكرد . اين مسأله بسته به آن بود كه كدام يك بتوانند حاكم مكه را با هداياى خود قانع كنند . بى ترديد يكى از آثار نفوذ فاطمىها در مكه ، نفوذ مذهب تشيع در اين شهر بود « 2 » كه در سه شكل اسماعيلى ، زيدى و امامى خود را نشان مىداد . جامع اين سه گرايش ، همان شعار حىّ على خير العمل بود كه هيچ سنّى با
هامش
( 1 ) . احمد السباعى ، تاريخ مكه ، ص 194
( 2 ) . همان ، ص 216