خاتمهء نزاع ، عباس خود خانهاش را نه در عوض پول ، بلكه به عنوان هديه تقديم كرد . در افزايش جديد ، در سمت قبله ، حدود 5 متر ، در سمت غرب 10 متر و در سمت شمال 15 متر به مسجد افزوده شد .
مجموع مساحت افزوده شده 1100 متر مربع بود و مجموع مساحت آن به 3575 متر مربع مىرسيد . با افزايش اين مساحت ، درهاى جديدى نيز براى مسجد گشوده شد .
در اين افزايشِ مساحت ، جاى ستونهاى قبلى را ستونهاى جديدى از نخل گرفت و بناى مسجد نيز نسبت به بناى سابق استحكام بيشترى يافت و البته مصالح به كار رفته ، همان خشت و برگ نخل بود . كف مسجد را نيز با ريگهاى وادى عقيق فرش كردند . « 1 »
توسعهء مسجد در سال 29 هجرى
عثمان وسعت مسجد را نسبت به زمان خليفهء دوم زيادتر كرد ، بهطورى كه به 4071 متر مربع رسيد . اين افزايش نيز در پى درخواست مردم بود كه مجبور بودند براى نماز جمعه خارج از مسجد بنشينند . در برابر ، شمارى از مردم كه خانههايشان در اين افزايش تخريب مىشد ، با توسعهء مسجد مخالف بودند . دليل ديگر مخالفت مردم آن بود كه احساس مىكردند عثمان با روحيهاى كه دارد ، مسجد را از حالت سادگى نخست درمىآورد و از سنگهاى تراشيده در بناى آن استفاده مىكند .
بنا بر آنچه نقل شده ، عثمان وضعيت عمومى مسجد را تغيير داد ، 496 متر به مسجد افزود ، در بناى جديد از سنگهاى حجّارى شده و منقّش استفاده كرد ، سقف را با چوب ساج ترميم كرد . به علاوه ، در قسمت جلوى مسجد ؛ يعنى محل ايستادن امام ، مقصوره ، يا غرفهء كوچكى ساخت كه امام در آنجا مىايستاد . هدف وى آن بود تا مانند عمر بن خطاب مورد حمله قرار نگيرد ، بلكه در جايى محفوظ به نماز بايستد .
از اين مطالب چنين برمىآيد كه خليفهء سوم براى نخستينبار مسجد را از سادگى
هامش
( 1 ) . وفاء الوفا ، ج 2 ، ص 656