محدث بحرانى ايراد وارد نمود و در صفحه 10 و سطر 23 رسائل قديم و صفحه 8 سطر 11 رسائل جديد ) فرمود : ( اعجب من ذلك الاستشكال فى تقديم النقلى على العقلى الفطرى . . .
كوتاه سخن اگر در امتثال احكام واسطه بودن تبليغ حجة ( ع ) ، شرط باشد حكم عقل فطرى متأخّر از دليل نقلى مىباشد و روايت و حديث هميشه حتى بر حكم عقل فطرى مقدّم مىباشد و در نتيجه اشكال مرحوم شيخ بر محدّث بحرانى بىمورد و نابجا خواهد بود .
پاسخ : ما حصل جواب از اشكال مزبور اين است كه روايات به حد تواتر موجود است كه دلالت بر حجيّت عقل فطرى دارد و عقل فطرى بهنوبه خود حجّت باطنى است چنانچه رسول ( ص ) و امام ( ع ) حجة ظاهرى مىباشد . عقل سليم چيزى است كه به وسيله آن خداوند عبادت مىشود و بهشت كسب خواهد شد بنابراين حكمى كه به وسيله عقل فطرى كشف مىگردد از طريق حجّت است و رسول باطنى واسطه در تبليغ آن مىباشد به سخن ديگر احكامى كه از طريق امام و رسول ( ص ) بيان مىشوند با حجة ظاهرى تبليغ شدهاند و احكامى كه با عقل فطرى كشف مىشوند با حجّة باطنى تبليغ شدهاند چه آنكه از روايات استفاده مىشود كه عقل سليم يكى از حجج الهى است « عقل سليم » يعنى « شرع باطنى » « شرع » يعنى « عقل ظاهرى » رسول و امام ( ع ) عقل خارجى است و عقل فطرى رسول و امام داخلى مىباشد بنابراين از جانب آفريدگار جهان دوتا حجّة ( حجّة ظاهرى و حجّة باطنى ) براى انسانها عنايت شده است و به نامهاى « رسول » و « عقل » و « شرع » نامگذارى گرديده است ( و ممّا يشير الى ما ذكرنا من قبل هؤلاء ما ذكره السّيد . . . ( ق صفحه 11 سطر 17 ج 19 سطر 12 ) مرحوم سيد صدر در كتاب شرح وافيه در مورد حكم ما يستقلّ به العقل « چيزى كه عقل مستقلا در آن حكم مىنمايد مانند حسن عدل و قبح ظلم » سخنانى دارد كه قسمتى از آن به همين مطلب مزبور ( دخيل بودن تبليغ حجّة ، در وجوب امتثال ) اشاره دارد و ما حصل آن قسمت از كلام سيّد صدر ، از اين قرار است :
« آنچه كه از روايات مستفاد است اين است كه مسئله وجوب شىء و يا
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 98
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٩٨