( و لكن هذا لا يتأتّى فى العقل البديهى . . . ق صفحه 11 سطر 4 ج صفحه 18 سطر 19 ) لكن تعارض صورى مزبور كه مشمول قاعده « شبهه در مقابل بداهة » است در عقل بديهى كه از قبيل الواحد نصف الاثنين است و همچنين در عقل فطرى كه از قبيل « العدل حسن » است هرگز اتفاق نمىافتد به اين معنا كه اگر از عقل بديهى و عقل فطرى ، قطع و يقين نسبت به حكم شرعى حاصل گرديد بايد به آن عمل بشود و هرگز نبايد به حصول قطع و يقين از دليل نقلى بر خلاف آن تن درداد ، تا تعارض صورى بين حكم عقل و دليل نقل ، تحقق يابد ( لانّ الادلّة القطعيّة . . . ق صفحه 11 سطر 5 ) چه آنكه ادلّه نقليه تمام آنها مفيد قطع نمىباشند و بلكه اكثر دلائل نقلى ، ظنّى خواهند بود مثلا روايات از لحاظ سند و همچنين از لحاظ جهت صدور و از لحاظ دلالت ، ظنّى مىباشند . و آيات از لحاظ دلالت ، ظنّى مىباشند بنابراين در نقليات آنچه كه مفيد قطع و يقين است محدود و محصور مىباشند ( 1 ) روايات متواتره ( 2 ) رواياتى كه از لحاظ سند و جهت صدور و دلالت ، قطعى باشد ( 3 ) آياتى كه از لحاظ دلالت قطعى باشند .
آنچه كه مسلم است ادلّه نقليهء مفيد قطع ( كه به ندرت تحقق مىيابند ، و محدود و شمارش شده هستند ) ، در هيچ موردى با دليل عقلى بديهى و فطرى برخورد و تعارض ندارند .
هذا تمام الكلام راجع به دليل اوّل اخباريها و اما دليل دوم انها تحت عنوان فان قلت بيان مىشود و به پاسخ آن خواهيم پرداخت .
( قوله فان قلت لعلّ نظر هؤلاء فى ذلك . . . ق صفحه 11 سطر 6 ج صفحه 18 سطر 23 )
شرح
ما حصل دليل دوّم اخباريها بر عدم اعتبار و حجيّت دليل عقلى غير بديهى و
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 95
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٩٥