و عقل مطلق ، تفصيل ندادند و محدث بحرانى تفصيل داد . ثالثا محدث بحرانى در رابطه با اعتبار دليل عقلى بين احكام از لحاظ توقيفى بودن و غير توقيفى بودن ، تفصيل داد و دست عقل را از احكام توقيفى به كلى كوتاه ساخت و محدث استرابادى و سيد جزائرى چنين تفصيلى نداشتند . رابعا محدث بحرانى به وجود ملازمه بين حكم عقل فطرى و حكم شرع تصريح نموده است بالاخره با تفاوتهاى كه فى ما بين گفتار محدث استرابادى و سيد جزائرى و سخنان محدث بحرانى مىباشد توافق انها در مورد دليل عقلى و حكم عقل نسبى و فى الجملة خواهد بود .
( توضيح عبارت )
صرّح بحجّيّة العقلىّ الفطرى ق صفحه 10 سطر 10 ج صفحه 17 سطر 16 ) اى صرّح بحجّيّة دليل العقلىّ الفطرى . ( و فى كلام البحرانى موارد للنّظر الاوّل . . . ) مرحوم شيخ نسبت به گفتههاى مرحوم بحرانى نقطهنظرهاى انتقادى دارد اگر بخواهيم انتقادات شيخ « ره » را شمارش نمائيم روىهمرفته با در نظر داشتن انتقادات وارده بر محدث استرابادى و سيد جزائرى پنجتا ايراد از ناحيه شيخ بر گفتار بحرانى « ره » وارد مىباشد ايراد اوّل : موضوع بحث و محلّ نزاع قطع حاصل از مقدمات عقليه است و معقول نيست كه نسبت به مسئله واحدى از دليل عقلى قطع حاصل شود و از دليل نقلى بر خلاف آن ، قطع حاصل گردد به سخن ديگر قطع بمتنافيين ممنوع و غير معقول است .
ايراد دوّم : كيف جعل الدّليل النّقلى فى الاحكام ( ق صفحه 10 سطر 19 ج صفحه 18 سطر 7 ) مرحوم بحرانى فرمودند كه حكم عقل بديهى مثل الواحد نصف الاثنين در احكام فقهى و عبادى توقيفى ، راه ندارد و دليل نقلى مقدّم بر حكم عقلى مىباشد اين مطلب قابل قبول نيست چه آنكه ضروريات دين و
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 90
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٩٠