معارض باشد و دليل عقلى مؤيد و پشتبان از ناحيه نقل دارد مثلا دليل عقلى مىگويد سهو نبى ( ص ) عيب است و دليل نقلى و روايت مىگويد عيب نيست و يك روايت ديگرى وجود دارد كه مؤيد دليل عقلى مىباشد در اين فرض دليل عقلى حق تقدم دارد و بايد مورد عمل واقع شود منتهى صورت مزبور در حقيقت از موارد تعارض دو دليل نقلى مىباشد كه يكى از انها مؤيد عقلى دارد :
صورت پنجم : ( و الّا فالتّرجيح للنّقل . . . ) دليل عقلى معارض با دليل نقلى است و دليل عقلى مؤيد نقلى ندارد در اين فرض دليل عقلى اعتبارى ندارد و حق تقدم با دليل نقلى است وفاقا للسّيد المحدّث المتقدّم . . . يعنى سيد جزائرى با محدث بحرانى در تقدم دليل نقلى در صورت پنجم ، موافق مىباشد و اكثر علماء در همين صورت پنجم حق تقدم را به دليل عقلى مىدهند .
( و هذا بالنّسبة الى العقل بقول مطلق . . . تصوير صور پنجگانه مربوط به دليل عقلى غير فطرى بود ( چنانچه صور پنجگانه را در مورد دليل عقلى غير فطرى بيان كرديم . ) و امّا دليل عقلى فطرى هميشه حق تقدم دارد و تقدم دليل نقلى را بر دليل عقلى فطرى مورد اشكال خواهد بود .
( خواننده عزيز دقت فرمائيد اين بود خلاصه مطلب اوّل يعنى با مطالب مستفاد از گفتار محدّث بحرانى آشنا شديم ) .
مطلب دوّم : موافقت محدث بحرانى با محدث استرابادى و سيد جزائرى ، چگونه فى الجملة مىباشد ؟ و اينك برمىگرديم كلمات هر سه محدث را دقيقا زير نظر قرار مىدهيم تا معلوم شود كه توافق محدث بحرانى با انها تمامعيار نبوده و بلكه فى الجملة مىباشد و جهت اثبات اينكه توافق ، فى الجملة است نه تمام عيار و همهجانبه ، نقطهنظرهاى اختلافى آقايان را برمىشماريم . اوّلا محدث بحرانى به حجيّت و اعتبار دليل عقلى فطرى تصريح فرموده است و لكن محدث استرابادى و سيد جزائرى چنين تصريحى نداشتند و تنها در بعض موارد دليل عقلى را معتبر مىدانستند . ثانيا محدث استرابادى و سيد جزائرى بين عقل فطرى
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 89
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٨٩