بايد بررسى شود مطلب اوّل ما حصل گفتار محدث بحرانى در مورد دليل عقلى مطلب دوم مشخص ساختن اينكه محدث بحرانى در چه حدّى با مرحوم استرابادى و سيد جزائرى موافق مىباشد و منظور از موافقت فى الجملة كه در عبارت رسائل آمده چيست ؟
مطلب اوّل : مطالبى كه از گفتار محدث بحرانى ( همان گفتارى كه مرحوم شيخ انها را نقل فرموده است ) استفاده مىشود از قرار ذيل مىباشد : 1 - عقل بر دو قسم است قسم اول ( عقل فطرى ) عقل فطرى آنست كه خالى از عيوب و اوهام و خيال و شوائب بوده و از اسارت هوى نفس بيرون باشد ( چنانچه حضرت امير المؤمنين ( ع ) در نامه به شريح در ضمن جملاتى اشاره به عقل سليم دارد و مىفرمايد : ( . . . و شهد على ذلك العقل اذا خرج من اسر الهوى و سلم من علائق الدّنيا . . . ) هرچه را عقل سليم درك كند و به هرچه حكم نمايد بديهى و ضرورى خواهد بود مثلا عقل سليم فطرى اينگونه حكم مىنمايد : اين بنا معمار و مهندسى داشته و اين همه مصنوعات جهان خلقت ، صانعى دارد و هيچ اثرى بدون مؤثر امكان تحقق يافتن را ندارد و . . . يكى از امتيازات عقل فطرى آنست كه حكم عقل سليم هميشه مطابق با حكم شرع است همچنان كه حكم شرع دائما موافق با حكم عقل فطرى خواهد بود قسم دوم عقل غير فطرى است كه بعقل مطلق ( غير مقيّد بالفطرى ) تعبير مىنمايند عقل غير فطرى آنست كه مخلوط با خيالها و اوهام و شوائب است و در اسارت هواى نفس و فرورفته در علائق دنيا مىباشد و احكام صادره از عقل غير فطرى ، به احكام عقليه معروف است چقدر كماند انسانهائى كه داراى عقل فطرى مىباشد و چقدر زياداند انسانهائى كه داراى عقل غير فطرى و عقل مخلوط به اوهام و شوائب هستند .
2 - احكام شرعى اعم از عبادات و معاملات و فروع و اصول ، به دو بخش تقسيم مىشوند بخش اول احكام توقيفى مىباشند و بخش دوم احكام غير توقيفى . احكام توقيفى احكامى است كه ثبوت و تحقق انها متوقف بر بيان
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 87
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٨٧