گرچه شخص محتاط بعد از اتيان نماز قصر و تمام مثلا علم پيدا مىكند كه مأمور به را انجام داده و آنچه كه مقرّب الى اللّه مىباشد را عملى نموده و لكن علم بعد از اتيان ، سودى نخواهد داشت .
( ممنوعة . . . ق صفحه 15 سطر 2 ج صفحه 25 سطر 2 )
ما حصل پاسخ اين است : اوّلا چنين مطلبى كه در حين اتيان عمل بايد علم به مقربيّت آن عمل الى اللّه داشته باشد ، ادعاى محض است و دليل و شاهدى ندارد و عقل مىگويد : ميزان در تحقق اطاعة اتيان به قصد امر و علم داشتن باتيان مأمور به است . و ثانيا شاهد زندهاى داريم كه با احتياط ، اطاعة تحقق مىيابد بنابراين در مورد واجبات تعبّدى كسى كه توان امتثال تفصيلى بالعلم التفصيلى دارد مىتواند عمل به احتياط نمايد مثلا مىتواند با اجتهاد و يا تقليد علم تفصيلى به احكام شرعى حاصل نمايد در عين حال از زحمت اجتهاد و زير بار تقليد رفتن خود را آسوده مىسازد و عمل به احتياط مىنمايد .
( لكنّ الظّاهر كما هو المحكىّ عن . . . صفحه 15 سطر 4 ) مرحوم شيخ در واجبات تعبّدى احتياط را چه مستلزم تكرار باشد و يا نباشد چه تمكن از امتثال تفصيلى بالعلم التفصيلى داشته باشد و يا نداشته باشد ، بحسب ظاهر تجويز فرمودند و از عبارت ( لكنّ الظاهر . . . ) ببعد نظريّه مزبور را استدراك نموده و روش و نظريه ديگرى بر خلاف نظريه قبل در پيش مىگيرد و مىفرمايد :
همانطورىكه از بعض از علما حكايت شده است در مورد عدم جواز احتياط در صورتى كه احتياط متوقف بر تكرار باشد ، اتفاق و اجماع ثابت مىباشد
( لازم به يادآورى است كه ثبوت اجماع بر عدم جواز احتياط در فرض لزوم تكرار ، در صورتى است كه امتثال تفصيلى ممكن باشد و امّا اگر از امتثال تفصيلى تمكن نداشته باشد احتياط مانعى ندارد . ) ( بل الظّاهر المحكىّ عن الحلّى ) مرحوم شيخ با « بل » ارتقائيه ، ترقّى مىجويد و مىفرمايد از ظاهر كلامى كه از مرحوم حلّى حكايت شده است ، استفاده مىشود كه تكرار عبادت بخاطر احتياط ،
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 130
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٣٠