تفصيلى و يا علم اجمالى ، آيا امتثال اجمالى كه همان « احتياط » است موجب سقوط تكليف و برائت ذمّه مكلف مىشود و يا آنكه در برائت ذمّه و سقوط تكليف ، امتثال تفصيلى لازم مىباشد ؟ مرحوم شيخ امتثال اجمالى و احتياط را در واجبات توصّلى كه قصد اطاعة را لازم ندارد ، بطور مطلق تجويز مىنمايد و مىفرمايد مقتضاى قاعده ( حكم عقل بر تحقق اطاعة با امتثال اجمالى و احتياط ) اين است كه در توصليّات با امتثال اجمالى و احتياط ، تكليف از ذمّه مكلّف ساقط مىشود و امّا در مورد واجبات تعبّدى ايضا اطاعة محقّق مىشود البتّه در صورتى كه آقاى مكلّف در حين اتيان عمل احتياطى ، قصد داشته باشد كه مأمور به را انجام مىدهد .
لازم به يادآورى است همانطورىكه از عبارت كتاب استفاده مىشود مورد نظر شيخ « ره » در تعبّديات ، آن صورتى است كه امر دائر است بين احتياط و امتثال تفصيلى مع تمكّن از امتثال تفصيلى بالعلم التّفصيلى و همچنين احتياط چه مستلزم تكرار باشد و يا نباشد در اين صورت نظر شيخ اين شد كه ظاهرا امتثال اجمالى و احتياط جائز است و موجب سقوط تكليف از ذمّه مكلّف خواهد گرديد .
( و دعوى انّ العلم . . . ) مرحوم شيخ ( در فرضى كه احتياط مستلزم تكرار عمل باشد و يا نباشد و امر دائر باشد بين احتياط و امتثال تفصيلى بالعلم التفصيلى مع تمكن از امتثال تفصيلى و احتياط جائز باشد ) اشكالى را پاسخ مىدهد ما حصل اشكال اين است :
در واجبات تعبّدى شرط است كه آقاى مكلّف در حين انجام عمل بايد علم داشته باشد كه اين عمل مأمور به مىباشد و مقرّب الى اللّه خواهد بود در مورد احتياط ( مثلا نمىداند كه نماز قصر واجب است و يا تمام ، و احتياطا هم قصر مىخواند و هم تمام ) در حين كه مشغول نماز قصر است علم ندارد بر اينكه همين نماز قصر مأمور به مىباشد و مقرّب الى اللّه خواهد بود بنابراين امتثال اجمالى و احتياط در واجبات تعبدى فاقد شرط مزبور است در عمل به احتياط
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 129
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٢٩