طولانى ، فرصت تشكيل خانواده را نداشتند و زمينه حضور زنان هرزه و فاسد فراهم شد . اين هرزگىها به اندازهاى بود كه دولت مماليك مسئولى براى نظارت بر آنها تعيين كرده بود . « 1 »
لطمه و صدمه فرهنگى كه از جانب صليبىها بر پيكره فرهنگ اسلامى وارد شد ، جبرانناپذير بود . زيرا كتابهاى علمى مسلمانان سوزانده يا نابود شدند . هرچند بهتدريج آنها بر اثر همجوارى و آميزش با مسلمانان شيفته و دوستدار دانش شدند .
بر اثر جنگهاى صليبى ، نفوذ سياسى و تجارى دولت فرانسه كه سهم عمدهاى در اين لشگركشىها داشت ، بهطرز فزايندهاى در قلمرو اسلامى ( خاورميانه ) بسط داده شد تا بدانجا كه هنوز ملل خاورميانه همه مردم مغربزمين را فرنگى ( فرنجى ) كه از واژه فرانك مأخوذ است ، مىخوانند . اين نفوذ سياسى و تجارى بعدها زمينهساز استعمار ديرپاى بر شامات و مغرب جهان اسلام از جانب فرانسه گرديد .
2 . ظهور مغولان
مقارن جنگ هفتم صليبى ( 652 - 646 ق / 1254 - 1248 م ) ، مغولان از شرق آسيا به ممالك اسلامى يورش آوردند . دوره دويست ساله حاكميت مغولان ( سده هفتم و هشتم هجرى ) يكى از ناگوارترين دورههاى تاريخى كشورهاى اسلامى محسوب مىشود كه طى آن بر اثر اعمال وحشيانه مغولان ، زيانهاى جبرانناپذيرى بر پيكر فرهنگ و تمدن اسلامى وارد آمد .
يكى از جبران ناپذيرترين خرابىهاى مغولان در سقوط بغداد ، نابودى كتابخانهها و از دست رفتن چند هزار جلد كتاب بود كه طعمه شعلههاى آتش شد .
به گفته ابنخلدون ، مغولان آنقدر كتاب به دجله انداختند كه « پلى استوار بهوجود آمد و روستاييان و سواران مىتوانستند از يك كرانه به كرانه ديگر روند . » علاوه بر اين ، با سقوط بغداد ، مركز خلافت اسلامى و اقتدار سياسى جهان اسلام از دست رفت و مكانهاى مقدس اسلامى مانند مساجد ، مدارس و حوزههاى علمى ويران شدند يا بهطور كلى از فعاليت بازماندند . « 2 »
اما از ميان اين خاكستر ، تمدن اسلامى بار ديگر رشدونمو يافت و توانست در مغولان كافر
هامش
( 1 ) . همان ، ص 101 .
( 2 ) . برتولد اشپولر ، تاريخ مغول در ايران : سياست ، حكومت و فرهنگ دوره ايلخانان ، ص 174 - 170 .