توضيحى كنار هم قرار دهيم ، كتاب يا كتابهاى بزرگى بهوجود خواهد آمد و اگر اين اندازه اولياى اسلام بر فضيلت دانش و دانشاندوزى تأكيد نكرده بودند ، هرگز تمدن اسلامى بدين پايه از عظمت نمىرسيد .
اصل كلمه علم ، بجز مشتقات آن ، حدود هشتاد بار در قرآن كريم در مواضع مختلف بهكار رفته است و تركيب « اولى الالباب » را كه بهمعناى خردمندان است مىتوان در قرآن يافت . همچنين ، واژگانى چون حكمت ، برهان ، فكر و فقه بارها در قرآن بهكار رفتهاند . خداوند مؤمنان را از اينكه بر اساس تقليد كوركورانه به او ايمان آورند ، نهى فرموده و حتى در يكى از آيات « 1 » علم و ايمان را در كنار هم قرار داده است .
در احاديث مأثور از اقوال حضرت رسول ( ص ) و ائمه اطهار ( عليهم السلام ) نيز موارد بسيارى در تجليل از علم و فضيلت علما يافت مىشود . اين تأكيد پيامبر اسلام كه دانش آموختن بر هر زن و مرد مسلمان واجب است ، يا ساعتى انديشيدن از عبادت يك ساله نيكوتر است ، نمونههايى از تأكيد بر دانشاندوزى در اسلام است . در دوره حيات ائمه ، بهويژه از دوره امام جعفرصادق ( ع ) كه دانش و دانشآموزى رونق تمام داشت ، ياران خويش را به دانش اندوزى تشويق مىفرمودند . البته بايد اين نكته را نيز در نظر گرفت كه دانشآموزى در اسلام شرايطى دارد . اسلام ميان علم و اخلاق فاصلهاى نمىبيند و همواره بر پيوستگى اين دو تأكيد مىورزد . در اسلام ، دانشمند مسئوليت سنگينى است و دانشمند بىاخلاق جز به گمراهى هدايت نمىكند . اين موضوع خود از امتيازهاى اسلام است كه در زمينه آموزش و پرورش مكتبى خاص دارد . « 2 »
2 . انتقال علوم و جذب دانشمندان به جهان اسلام
آثار اوليه دانشمندان اسلامى نشان مىدهد كه مسلمانان از يافتههاى علمى ساير ملل بهره گرفتهاند . ازجمله اين موارد مىتوان به علوم يونانى ، هندى و ايرانى اشاره كرد .
يك . علوم يونانى : علومى كه مسلمانان از ايشان فرا گرفتند عبارتاند از : علوم مصطلح عقلى ، رياضى ، نجوم ، پزشكى و علوم طبيعى . آثار دانشمندان اسلامى نشان مىدهد كه
هامش
( 1 ) . روم ( 30 ) : 56 .
( 2 ) . بنگريد به : محمدرضا حكيمى و ديگران ، الحياة ، ج 1 .