در پى اين اقدامات ، پيامبر ( ص ) به تدريج ساختار سياسى و ادارى موردنظر خويش را در مدينه مستقر كرد ؛ با بهره گرفتن از درونمايه حفظ و گسترش عقايد دينى ، كه هدف اصلى ايشان در جامعه نيز بود ، بدنه سياسى و ادارى جامعه محكم شد .
پيامبر همچنين پيماننامهها و عهدنامههايى با قبايل گوناگون ، ازجمله قبايل يهودى و مسيحى ، منعقد كرد . در اين پيمانها ، پيامبر با سياستى حساب شده و موفقيتآميز حفظ و ثبات دولت نوپاى مدينه را تضمين كرد . به علاوه ، نامههايى براى پادشاهان و سران كشورهاى همسايه ، ازجمله ايران ، روم ، مصر ، يمن و حبشه ارسال كرد . اين نامهها از ديد تاريخنگاران بخشى از سياست خارجى پيامبر بهشمار آمده است . « 1 »
پس از اين ، پيامبر ( ص ) براى تشكيل مقدمات نظام ادارى و ساختار ديوانى ، كوشش نمود ، براى خود دبيرانى برگزيد و به هر يك وظيفهاى سپرد . در گام بعدى ، كارگزارانى را براى بسط حاكميت اسلامى مأمور كرد . برخى به گردآورى زكات و صدقات مشغول و گروهى ديگر به ساماندهى امور اجتماعى مأمور شدند . در اين دوره ، كه ده سال به طول انجاميد ، در آيات الاهى نيز به تحكيم اركان حاكميت اسلامى تصريح شده بود . در اين سالها ، همچنين اقدامهاى ديگرى نيز صورت گرفت كه دقت در آنها مىتواند تصويرى واقعبينانه از مأموريت اصلى پيامبر ( ص ) ارائه كند .
زمينههاى شكلگيرى تمدن اسلامى
زمينههايى چون « منزلت علم و دانش در اسلام » ، « انتقال علوم و جذب دانشمندان به جهان اسلام » ، « نهضت علمى ترجمه » و « مراكز علمى » همچون مساجد ، بيتالحكمه ، دارالعلم ، نظاميه و . . . در شكلگيرى تمدن اسلامى مؤثر بودهاند كه بهطور مختصر هر يك را مورد بررسى قرار خواهند گرفت .
1 . جايگاه علم و دانش در اسلام
اگر آنچه در آيات و اخبار درباره فضيلت علم و دانش و معرفت آمده بدون هيچ تفسير و
هامش
( 1 ) . على احمدىميانجى ، مكاتيب الرسول ، ص 50 - 20 .