نرم شود و سپس گيره يا جفت يا كلبتينى بهكار برند كه لبههاى آن همچون منقارهاى بعضى از پرندگان دندانهدار است . « 1 »
7 . سوزاندن در جراحى
سوزاندن يا داغ آهن « 2 » اصطلاحى پزشكى است كه براى برداشتن يا بستن قسمتى از عضو كاربرد دارد . امروزه سوزاندن با روشهاى الكتريكى و شيميايى انجام مىشود .
زهراوى ابداع كننده روش سوزاندن يا داغ آهن است و براى مهار خونريزى نيز از آن استفاده مىكرده است . زهراوى در باب اول التصريف لمن عجز عن التأليف ، در 56 فصل ، درباره انواع داغ كردن نكاتى نگاشته است . وى در آغاز درباره سود و زيان داغ كردن و سازگارى آن با انواع مزاجها مطالبى آورده است . او معتقد است كه داغ كردن براى هر مزاجى خوب است مگر مزاج گرم و خشك . زيرا ، طبيعت آتش ، حرارت و خشكى است و كسى از بيمارى گرم و خشك با داروى گرم و خشك درمان نمىيابد . او مىگويد :
داغ كردن با آتش بهتر از سوزاندن با دواى تند است ، زيرا آتش جوهرى است مفرد و فعل آن از عضوى كه داغ شده تجاوز نمىكند و به عضو مجاور آن زيان فراوان نمىرساند ، درحالى كه در داغ كردن با دارو فعل آن تجاوز به اعضاى ديگر مىكند و چهبسا كه بيمارى صعب العلاج و يا مرگ را به وجود آورد .
وى در پايان اين قسمت درباره اهميت آتش مىگويد :
اگر نه اين بود كه مناسب اين كتاب نبود من براى شما سرّ غامض آتش و كيفيت فعل آن را در اجسام و نفى امراض را براى شما با كلام فلسفى برهانى دقيق بيان مىكردم .
ابوالقاسم زهراوى در فصل آخر باب اول ، براى جلوگيرى از خونريزى بريدگى سرخرگ ، روش داغ كردن را به شرح زير آورده است :
غالب اوقات خونريزى از بريده شدن يك سرخرگ درپى يك زخم خوردگى يا شكافتن يك ورم يا داغ كردن يك اندام صورت مىگيرد كه جلوگيرى از آن به آسانى امكان ندارد . در چنين موردى لازم است انگشت اشاره خود را بر سر سرخرگ بگذارى و خوب آن را بفشارى تا خون در زير انگشت تو محبوس بماند و چيزى از آن بيرون
هامش
( 1 ). A . A . Khairallah , Arabic Contributions. . ., p . 34 : 409 - 415 .( 2 ). Cauterization .