4 . استفاده از نخ بخيه
نخستينبار محمد بن زكرياى رازى ( 313 - 251 ق / 930 - 864 م ) از نخهاى بخيه ابريشمى و الكل براى بندآوردن خون استفاده كرد . همچنين وى اولين طبيبى است كه زخمهاى شكم را با روده تابيده گوسفند بخيه زده است . « 1 »
5 . استفاده از پنبه در پزشكى
رازى در الجدرى و الحصبه به پنبه اشاره كرده است . او اولين پزشكى است كه به كاربرد پنبه در طب اشاره كرده و استفاده از پنبه را براى بيماران آبلهاى لازم دانسته است تا بدنشان زخم نشود . بديهى است پنبه در آن زمان هم در زندگى بشر كاربرد فراوانى داشته ، اما اولين كسى كه آن را در طب بهكار گرفته رازى است . وى با تأكيد يادآور مىشود كه پنبه بايد از مواد خارجى عارى باشد . رازى همچنين براى آنكه عوارض آبله در مجارى تنفس و ريهها ايجاد نشود ، استفاده از پنبه آغشته به گلاب و كافور را در بينى تجويز مىكرد . « 2 »
6 . استفاده از پنبه در شكستگى و دندانپزشكى
ابوالقاسم بن خلف ابنعباس زهراوى ( م . حدود 404 ق . ) پزشك مسلمان و اولين جراح تاريخ است كه در شكستگىها و دندان پزشكى از پنبه براى مهار خونريزى استفاده كرد .
زهراوى در مبحث ترميم شكستگى بينى در التصريف لمن عجز عن التأليف آورده است :
. . . و اگر در ضمن عمل [ شكستگى ] ورم گرمى در بينى پديد آيد ، بهكار بردن ضماد قيروطى يا پنبه خيسانده شده در سركه و روغن گل سرخ يا اندكى مرهم دياخيلون سودمند واقع مىشود . . . .
همچنين در مبحث بيرون آوردن ريشههاى برجاى مانده دندان و خارج كردن استخوانهاى فك شكسته مىگويد :
اگر دندانى در ضمن كشيده شدن بشكند و ريشه آن برجاى خود بماند ، لازم است بر موضع شكستگى در مدت يك يا دو روز پنبه آغشته به روغن قرار دهند تا آن موضع
هامش
( 1 ) . محمود نجمآبادى ، تاريخ طب در ايران پس از اسلام ( از ظهور اسلام تا دوران مغول ) ، ج 2 ، ص 28 .
( 2 ) . همان ، ص 429 .