برگردان متن قانون درباره درمان ورم سرطانى چنين است :
اگر ورم سرطان كوچك باشد شايد به وسيله قطع كردن از بين برود . دستور عمل كردن و بريدن سرطان چنين است : بايد علاوه بر اصل ورم ، هرچه كه از ورم تأثيرپذير شده و از آن منشعب گرديده و در پيرامون ورم موجود است و مىدانى كه ممكن است به همه رگها چنگ بزند ، همه را بهكلى ريشهكن كنى و از بيخ و بن برآورى و چيزى از آن باقى نماند كه از ورم آبيارى شود . بگذار خون زياد از اثر جراحى از جاى جراحى شده بيرون ريزد . . . .
ممكن است بعد از بريدن ورم نياز به داغ گذاشتن بر جاى بريده شده باشد و شايد داغ گذاشتن خطرى بزرگ دربرداشته باشد ؛ يعنى در حالتى كه ورم سرطان به اندام اصلى و بسيار حساس نزديك باشد و داغ بر جاى ورم سرطان بگذارى حال بيمار بسيار بد مىشود .
يكى از طبيبان پيشين روايت مىكند كه زمانى طبيبى را ديده است كه پستان سرطان زده را از بيخ بريده و درنتيجه پستان ديگر به سرطان مبتلا شده است . من دراينباره مىگويم : پستان دومى در راه مبتلا شدن به سرطان بوده و وقتى كه پستان اولى را بريده تصادفاً در آن وقت سربرآورده است يا مادهء سرطانزا از پستان اول ، قبل از قطع شدن ، يا از جاى ديگرى به پستان دوم منتقل شده است ، كه اين احتمال دوم را ترجيح مىدهم . « 1 »
2 . تراكئوتومى « 2 »
تراكئوتومى يا تراكئوستومى « 3 » نوعى جراحى است كه طى آن در گردن سوراخى ايجاد مىكنند تا راهى مستقيم براى عبور هوا به ناى ايجاد شود .
ابومروان عبدالملك ابنزهر ( م . 557 ق / 1162 م ) اولين كسى بود كه توصيف صحيحى از عمل تراكئوستومى روى بيمارانى كه حالت خفگى داشتند ، بهدست داد . « 4 »
درباره مبحث تراكئوستومى در التيسير فى المداوه و التدبير آمده است :
كنت فى وقت طلبى ذ قرأت هذه الأقوال ، شققت قصبه ( رثه ) عنز بعد أن قطعت الجلد و
هامش
( 1 ) . حسين بن عبدالله بن سينا ، قانون فى الطب به نقل از :Elgood , p . 278 - 301 .( 2 ). Tracheotomy .( 3 ). Tracheostomy .( 4 ). Haddad , 2004 , p . 199 , 655 .