احيا كرد . سيد اسماعيل جرجانى در 434 هجرى در جرجان ( گرگان ) متولد شد . مدتى از عمر خود را در خراسان و مدتى نيز در خوارزم ، نزد قطبالدين محمد و پسرش اتسز خوارزمشاه بود . در علوم گوناگون استاد بود . علم حديث را از ابوالقاسم قشيرى ، و علم طب را از ابن ابىصادق نيشابورى فراگرفت . مهمترين اثرش ذخيره خوارزمشاهى نام دارد كه در 504 هجرى به نام قطبالدين محمد بن انوشتكين خوارزمشاه به فارسى نوشته است . ديگر آثارش عبارتاند از : خفى علايى ، الطب الملوكى ، اغراض الطبيه ، يادگار ، التذكرة الاشرفيه فى الصناعة الطبيه ، كتاب فى التحليل ، رساله المُنَبِّهه و زبدةالطب . سيد اسماعيل جرجانى در 531 هجرى در مرو درگذشت .
مؤمن تنكابنى : سيد محمد مؤمن حسينى ، فرزند ميرزا محمد زمان تنكابنى ديلمى ، در قرن يازدهم هجرى مىزيست . پدر و نياى او از پزشكان دربار پادشاهان صفوى بودند . حكيم مؤمن نيز در دربار شاه سليمان صفوى ( حكومت 1105 - 1077 ق ) خدمت مىكرد و پزشك ويژه شاه سليمان صفوى بود . وى تحفة المؤمنين را به فارسى ، در 1080 هجرى تدوين كرد . حكيم مؤمن در اين كتاب از نظريات پدرش ميرمحمد زمانى و جدش مير عطاءالله بسيار ياد كرده است . همچنين از كتابهاى دانشمندان پيشين مانند بقراط ، جالينوس ، حنين بن اسحاق ، رازى ، ابنسينا ، حاج زين عطار و دانشمندان بسيار ديگر بهره گرفته است و در مجموع كتاب ارزندهاى در داروسازى و شناخت و درمان بيمارىها از خود به يادگار گذاشته است .
حنين بن اسحاق عبادى : ابوزيد ( 260 - 194 ق ) پزشك نسطورى ، مترجم آثار يونانى به سريانى و عربى و از بزرگترين دانشمندان زمان خود بود كه در حيره متولد شد . زبان عربى را در بصره نزد خليل بن احمد نحوى و طب را در بغداد نزد يوحنا بن ماسويه جندىشاپورى فراگرفت . سپس سه سال در مصر و اسكندريه به فراگرفتن زبان يونانى پرداخت . بعد از مدتى ، طبيب مخصوص متوكل عباسى شد . وى آثار طبى بسيارى را از يونانى به عربى ترجمه كرد كه در پيشرفت علم اهميت فراوانى داشته است .
شهابالدين ابوالعباس احمد بن يوسف تيفاشى : گياهشناس ، قاضى و جواهرشناس تونسى ( 651 - 580 ق ) است كه در تيفاش به دنيا آمد . در نوجوانى پس از تحصيل مقدمات رايج آن روزگار در زادگاه خود ، به قاهره رفت و نزد يكى از پزشكان مشهور آن زمان ، به نام
تاريخ فرهنگ و تمدن اسلام و ايران ( ويژه علوم پزشكى ) ( فارسي ) — صفحة 163
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص١٦٣