پنجاه رساله و كتاب به ابنمندويه منسوب است كه مهمترين آنها الكافى فى الطب ( قانون صغير ) است كه از كتابهاى معتبر طب اسلامى و مدتها مرجع طالبان علم طب بوده است .
ابننفيس : ابوالحسن ( ابوالعلا ) علاءالدين على بن ابىالحزم ابن نفيس قرشى پزشك نامدار دمشقى در قرن هفتم بود كه در ادب ، منطق ، فلسفه و علوم دينى نيز تبحر داشت . ابننفيس در مدرسه مسروريه قاهره فقه تدريس مىكرد . همچنين در بيمارستان و در خانه خود نيز مجالس درس تشكيل مىداد . وى در 687 ق / 1288 م در قاهره درگذشت و چون زن و فرزندى نداشت ، املاك و كتابخانه خود را وقف بيمارستان منصورى كرد . در اهميت ابننفيس در پزشكى همين بس كه گردش ريوى يا گردش كوچك خون را كشف كرد ؛ اگرچه برخى اين موضوع را به ميگل سرتو « 1 » نسبت مىدهند كه سه قرن پس از او مىزيسته است . آثار متعددى را در زمينههاى گوناگون پزشكى و غير آن به ابننفيس نسبت دادهاند ؛ ازجمله تقاسيم العلل و اسباب الامراض و شرح تشريح جالينوس .
ابنهندو : ابوالفرج على بن حسين بن هندو ، طبيب ، فيلسوف ، كاتب و اديب معروف ايرانى در نيمه دوم قرن چهارم و اوايل قرن پنجم هجرى زندگى مىكرد . وطن اصلى نياكان وى هندوجان ( از روستاهاى پيرامون قم ) است كه بدينسبب برخى نيز او را قمى دانستهاند . استادش در طب ، ابوالخير حسن بن سِوار ابنخمار بوده است و گويا بيشتر از طب به فلسفه علاقه داشته است . وى در 420 هجرى در جرجان درگذشت . اثر معروفش در طب ، مفتاح الطب و منهاج الطلاب ، به كوشش مهدى محقق و محمدتقى دانشپژوه در 1368 در تهران به چاپ رسيده است .
ابوسهل مسيحى : ابوسهل عيسى بن يحيى مسيحى جرجانى ، طبيب بزرگ معاصر ابنسينا و به قولى يكى از استادان ابنسينا در طب بوده كه در دربار آل مأمون در خوارزم زندگى مىكرده است . ابوسهل احتمالًا حدود 403 هجرى ، پس از رد دعوت سلطان محمود ، هنگامى كه همراه ابنسينا از بيابان خوارزم به جانب خراسان مىرفته بر اثر وزش باد سخت و تشنگى درگذشته است . كتاب مشهورش المائة فى الطب نام دارد . وى همچنين در حوزههاى ديگرى مانند هندسه ، نجوم و حكمت نيز آثارى داشته است .
هامش
( 1 ). Miguel Servetus .