بيمارستان غرناطه : اين بيمارستان را سلطان محمد پنجم ( از پادشاهان بنى نصر و از فرمانروايان مسلمان اندلس ) حدود سال 676 هجرى در غرناطه ساخت . آمده است كه اين بيمارستان از نظر بزرگى و استحكام مانند بيمارستان قلاؤون در قاهره نبود ، اما در تركيب اجزا و زيبايى بخشها بسيار باشكوه بود . تالارهاى پيوسته و گسترده ، گرداگرد فضاى درونى را فراگرفته بود و در ميانه آن حوضى ژرف قرار داشت كه آب از دو چشمه ، به شكل شير سنگى ، بهسوى آن روان بود . پس از سقوط غرناطه اين بيمارستان بهصورت ضرابخانه درآمد و تغييراتى در آن داده شد ، اما بيشتر آن ويران شد .
بيمارستان قشّاشين : بنا به گفته قاضى محيىالدين بن عبدالظاهر در قشّاشين ، كه بعدها به خرّاطين معروف شد ، نزديك دانشگاه الازهر در قاهره بيمارستانى بود و در آن محل ضرابخانهاى وجود داشت كه مأمون بطائحى ، وزيرِ الآمر به احكام الله ( خلافت 525 - 495 ق ) روبهروى بيمارستان ساخته بود . پيش از مرگ محيىالدين بن عبدالظاهر ، اثرى از اين بيمارستان نبوده است .
بيمارستان قيمرى يا صالحيه : اين بيمارستان را اميركبير سيفالدين ابوالحسن على بن يوسف بن ابىالفوارس قيمرى كندرى ( م . 653 ق ) ، از فرماندهان خاندان قيمرى ، در دامنه كوه قاسيون در صالحيه ساخت ، كه به بيمارستان صالحيه معروف شد . اين بيمارستان در ربيع الاول 696 به دست تاتارها از بين رفت . حسن پاشا بن عبدالله امين معروف به شوريزه ( م . 1027 ق ) ، از بزرگان سرشناس دمشق و متصدى موقوفات بيمارستان نورى ، نظام و آداب درمانى و اوقافش را از نو برقرار كرد .
بيمارستان كافور : اين بيمارستان را كافور اخْشيدى ، امير مصر ، در ميانه قرن چهارم هجرى ساخت و اوقاف بسيارى نيز براى آن تعيين كرد . آوردهاند كه كافور دو وضوخانه و دو سقاخانه و تأمين كفن را وقف بيمارستان كرد . همچنين مورخان سرشناس مصرى گفتهاند كه در بيمارستان خُمهاى بزرگ چينى ، ظروف سفالين ، ديگهاى مسين ، هاونها ، طشتها و چيزهاى ديگرى به قيمت سه هزار دينار تدارك ديده شده بود و چند برابر اينها را از بيمارستان اعلى يا عتيق كه احمد بن طولون ساخته بود به اين بيمارستان بردند . اين بيمارستان به بيمارستان اسفل نيز معروف بود .
تاريخ فرهنگ و تمدن اسلام و ايران ( ويژه علوم پزشكى ) ( فارسي ) — صفحة 151
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص١٥١