شد . عوامل متعددى اروپاييان را با فرهنگ و تمدن اسلامى ، بهويژه پزشكى اسلامى ، آشنا كرد كه از آن ميان بايد به جنگهاى صليبى ، نفوذ سپاهيان اسلام به خاك اروپا از طريق جبلالطارق و اسپانيا نيز رابطه تجارتى و فرهنگى بين دنياى اسلام و اروپا از طريق درياى مديترانه اشاره كرد . تبادل علمى بين دنياى اسلام و اروپا از دو طريق انجام مىشد : يكى از جزيره كرت در درياى مديترانه و ديگرى از طريق تولدو ( در نوشتههاى اسلامى : طليطله ) در اسپانيا . البته اهميت تولدو از كرت بيشتر بود و مهمترين منابع پزشكى دوره اسلامى از طريق تولدو به دنياى مسيحى و اروپا راه يافت .
عامل مهم ديگرى نيز در كوشش دانشمندان اروپايى براى ترجمه آثار پزشكى از عربى به زبانهاى اروپايى نقش داشت و آن دور شدن زبان معيار يونانى از زبان كتابت متن اصلى اين آثار از حدود قرن اول ميلادى تا سدههاى ميانه اروپا بود . اين فاصله يك هزار ساله باعث شده بود كه زبانهاى يونانى و لاتين ( زبانهاى پايه تأليف آثار پزشكى جالينوس و بقراط ) آنقدر تغيير كند كه حتى بهترين زبانشناسان حوزه لاتين نيز از درك كامل و جامع اين آثار ناتوان باشند . راه آسانتر آن بود كه اين كتابها ، به همراه بسيارى ديگر از آثار پزشكى اسلامى ، به يونانى و لاتين برگردانده شود تا اروپاييان هم بتوانند از آنها استفاده كنند . در اين نهضتِ ترجمه آثار عربى به لاتين ، بسيارى از نوشتههاى دانشمندان اسلامى به زبانهاى اروپايى برگردانده شد . ازجمله المنصورى رازى در قرون وسطا شانزده بار به زبانهاى اروپايى ترجمه شد . كنستانتين آفريقايى ، « 1 » مترجم مشهور قرون وسطا و اهل شمال آفريقا ، نيز مجموعه آثار جالينوس را از عربى به لاتين برگرداند . مهمترين مترجم آثار پزشكى اسلامى به لاتين گِراردوى كِرمونايى « 2 » است . در كنار او بايد از هوگوى سانتالايى ، « 3 » يوحناى اسپانيايى « 4 » ( يوهانس هيسپالنسيس ) و مايكل اسكات « 5 » ياد كرد كه هر يك آثارى از پزشكان دوره اسلامى را به لاتين ترجمه كردند . « 6 »
هامش
( 1 ). Constantinus Africanus .( 2 ). Gerardus Cremonesis .( 3 ). Hugo Sanctallienisis .( 4 ). Johannes Hispalensis ( John of Spain ) .( 5 ). Michael Scot .( 6 ) . آلدو ميهلى ، علوم اسلامى و نقش آن در تحول علمى جهان ، ص 400 - 388 .