او همچنين جامع الغرض فى حفظ الصحة و المرض را تأليف كرد . از ديگر پزشكان مشهور قرن هفتم هجرى قطبالدين شيرازى است كه براى تكوين و تكميل دانش پزشكى خود و در جستجوى آموزگار مناسبى كه قانون ابنسينا را تدريس كند تقريباً نيمى از سرزمينهاى اسلامى را زير پا گذاشت تا عاقبت در آسياى صغير و بينالنهرين به هدف خود رسيد . قطبالدين در اين سفرها التحفة السعديه را نوشت كه اثر مهمى در تكوين دانش پزشكى اسلامى بر مبناى قانون ابنسينا و كامل كننده اين كتاب بهشمار مىرود . تحفه السعديه ، از هر نظر كامل كننده و پوشش دهنده بخشى از پزشكى اسلامى است كه ابنسينا بدان نپرداخته است . « 1 »
از ديگر پزشكان اين دوره بايد از نجمالدين محمود بن الياس شيرازى مشهور به ابنالياس ياد كرد . او دو كتاب از آثار بسيار تأثيرگذار در پزشكى اسلامى ، يعنى الحاوى فى علم التداوى به عربى و تشريح منصورى به فارسى را تأليف كرد . تشريح منصورى از آثار مهم پزشكى اسلامى است زيرا براى نخستينبار در آن تصاويرى بسيار دقيق از اندام ، اعصاب و مانند آن ترسيم شده است . تشريح منصورى درپى شناسايى اندام درونى بدن انسان به مدد اين تصاوير ، از اهميت فراوانى در پزشكى اسلامى برخوردار است . « 2 »
ابناكفانى ديگر پزشك دوره اسلامى به تقليد از من لا يحضره الطبيب نوشته رازى كتاب غنية اللبيب عند غيبة الطبيب را نوشت . ابنكتبى نيز به تقليد از يكى ديگر از كتابهاى رازى به نام ما الفارق ، رسالة الفرق بين الامراض المشتبهه را نگاشت . او همچنين صاحب رساله بسيار مهم داروشناسى اسلامى ، ما لايسع الطبيب جهله است . « 3 »
از ديگر پزشكان دوره اسلامى بايد به داود بن عمر انطاكى ، محمد بن يوسف هروى و يوسف يوسفى اشاره كرد . همچنين يكى از نوادر دوران پزشكى ايران و اسلام از قرن دهم به بعد سيد بهاءالدوله بن شاه قاسم بن مير شمسالدين نوربخشى ترشتى رازى مشهور به بهاءالدوله رازى ، پزشك مشهور دوره صفوى است . بهاءالدوله از عجايب پزشكان روزگار بوده
هامش
( 1 ). Lecrec , L . , histoire de la medicine arabe , vol . 2 , p . 750 s . v .( 2 ) . منصور بن محمد بن احمد شيرازى ، تشريح بدن انسان معروف به تشريح منصورى ، ص 20 به بعد .
( 3 ) . بخش علوم ، « ابناكفانى » ، دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 3 ، ص 35 و 36 .