نام ابناثال ، كه در روزگار معاويه پزشكى ممتاز و در تهيه ادويه مفرد و مركب بسيار باتجربه بوده است . « 1 »
عبدالملك بن ابْجَر كنانى ديگر پزشك اين دوران بود كه بر خلاف بسيارى از پزشكان هم عصر خود كه در جندىشاپور تحصيل كرده بودند ، در اسكندريه درس آموخته بود .
در ميان نخستين گروه پزشكان دوره اسلامى ماسَرجويه بصرى جايگاه ويژهاى دارد . وى قديمىترين مترجم يك كتاب پزشكى به عربى است . او كناش اهرُن را از سريانى به عربى ترجمه كرد . اين كتاب به دست ما نرسيده ، اما محمد بن زكرياى رازى در كتاب بسيار مشهور الحاوى ، صدها بار به آن استناد كرده است . « 2 »
در اوايل قرن سوم هجرى ، با تأسيس بيتالحكمه ، بسيارى از متون معتبر پزشكى به عربى ترجمه شد . بيتالحكمه در حكم فرهنگستانى بود كه وظيفه داشت مهمترين آثار به زبانهاى گوناگون را براى ترجمه به عربى تهيه كند و در اختيار مترجمان قرار دهد . تهيه ، ترجمه و نقل مطالب كتابهاى گردآورى شده مهمترين وظيفه مترجمان بيتالحكمه بود . از زمان مأمون به بعد ، بسيارى از افراد به سرزمينهاى مجاور قلمرو اسلام فرستاده مىشدند تا اين كتابها را براى ترجمه به بيتالحكمه بياورند . بسيارى از كتابها را بزرگان و اميران ديگر كشورها به بيتالحكمه تقديم مىكردند و در موارد متعدد كارگزاران بيتالحكمه براى خريد كتابها بهاى گزاف مىپرداختند .
مترجمان زبردستى كه در بيتالحكمه استخدام شده بودند آثار جمعآورى شده به زبانهاى يونانى ، رومى ، قبطى ، سريانى ، هندى و پهلوى را به عربى ترجمه مىكردند . از ميان مترجمان بيتالحكمه بايد يحيى بن بطريق ، عبدالله بن مقفع ، ابنماسويه ، ثابت بن قره و حنين بن اسحاق را نام برد .
هم زمان با اوج دوران كار بيتالحكمه نوعى از نوشتههاى پزشكى پديد آمد كه به طب النبوى مشهور شد . مؤلفان اين آثار مىكوشيدند بين نظام پزشكى جالينوسى و توصيههاى
هامش
( 1 ) . غلامرضا جمشيدىنژاد ، « ابناثال » ، دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 2 ، ص 701 .
( 2 ) . فؤاد سزگين ، تاريخ نگارشهاى عربى ، ج 3 ، ص 276 .