قولنج پرداخت . از ميان تكنگارىهاى ابنسينا نيز بايد از الادويه القلبيه و منظومه الارجوزه فى الطب ياد كرد .
از ديگر پزشكان اين دوران ابوالحسن احمد بن محمد طبرى ، نويسنده كتاب بسيار مشهور المعالجات البقراطيه است . در اين كتاب در ده بخش به معالجه انواع بيمارىها و گزيدگىها پرداخته شده است .
ابومنصور حسن بن نوح قمرى بخارى ، ديگر پزشك مشهور اين دوران و گويا يكى از استادان پزشكى ابنسينا است . از تأليفات او بايد به الغنى و المُنى در سه مقاله اشاره كرد . ابوسهل مسيحى جرجانى نيز پزشك بزرگ معاصر ابنسينا است كه احتمالًا او هم استاد ابنسينا بوده است . كتاب مشهور او المائه فى الصناعه الطبيه نام دارد .
در همين زمان ، در غرب سرزمينهاى اسلامى نيز پزشكى رونق بسيارى داشت . ابوالقاسم زهراوى در همين دوران التصريف لمن عجز عن التأليف را نوشت كه در نوع خود اثر بسيار ارزندهاى در پزشكى اسلامى بهشمار مىرود . او اين كتاب سى جزئى را در قرطبه اسپانيا ( اندلس ) تأليف كرد ، كه جزء سىام آن ويژه معرفى ادوات و ابزار جراحى و شكستهبندى بود و از اين نظر از مهمترين دستاوردهاى پزشكى اسلامى بهشمار مىرود . « 1 »
از اواخر قرن چهارم هجرى به بعد ، اندك اندك شاخه مهمى از پزشكى اسلامى پديدار شد كه همانا آثار فارسى پزشكى بود . اين آثار از مهمترين آثار علمى در زبان فارسى و نيز دانش پزشكى اسلامىاند . نخستين پزشكىنامه موجود به فارسى هداية المتعلمين فى الطب نوشته اخوينى بخارى است . اخوينى شاگرد رازى بود و كتاب خود را كه يك دوره خلاصه از اصول پزشكى اسلامى است ، به فارسى تأليف كرد . زمان كوتاهى پس از او موفقالدين هروى الابنيه عن حقايق الادويه را به فارسى تأليف كرد كه اثرى بىهمتا در معرفى گياهان دارويى است . نسخهاى خطى از اين كتاب به خط اسدى طوسى ، شاعر قرن چهارم كشورمان ، موجود است كه كهنترين نوشته تاريخدار فارسى و از باارزشترين نسخهها است .
هامش
( 1 ) . اميلى سَوِجاسميث ، « پزشكى / پزشكى در دوره اسلامى » ، دانشنامه جهان اسلام ، ج 5 ، ص 612 .