معروف به يعقوبى است . « 1 » به نوشتهء دكتر زرينكوب ، تاريخ يعقوبى بىترديد يكى از شاهكارهاى بزرگ مسلمين در تاريخنويسى است . « 2 »
تاريخالرسل و الملوك ، نوشتهء محمدبن جرير طبرى ( ف 310 ق ) مورخ ، محدث ، فقيه و مفسر بزرگ ، مهمترين تاريخنامهء روايى و سالشمارانهء اسلامى است كه تاريخ جهان و اسلام تا آغاز قرن چهارم هجرى را دربرمىگيرد . تاريخ طبرى در عصر سامانيان ، به دستور منصوربن نوح و زير نظر ابوعلى بلعمى - با حذف روايات مكرر و برخى تصرفات - به فارسى ترجمه شد . اين ترجمه از متون كهن و ارزشمند فارسى بهشمار مىرود . « 3 » درواقع كتاب عظيم طبرى كه بهشكل وقايعنامه است ، دايرة المعارفى تاريخى است ، مملو از آگاهىها و اطلاعات سودمند و گوناگون . « 4 »
كتاب تجاربالامم و تعاقبالهمم ، نوشتهء ابوعلى احمدبن محمد مسكويه ( ف 421 ق ) شامل تاريخ عمومى جهان ( بهويژه ايران و اسلام ) و همچنين درباره دولتهايى است كه در عصر خلافت عباسى در ايران و بينالنهرين تأسيس شد . بىشك ابوعلى مسكويه را بايد نخستين مورخى دانست كه به فلسفهء تاريخ راه يافته است . « 5 »
الكامل فىالتاريخ اثر عزالدين ابوالحسن علىبن محمد معروف به ابنالاثير ( ف 630 ق ) يكى از مشهورترين و رايجترين تاريخنامههاى عمومى است كه بخش مهمى از آن ، تاريخ اسلام را از آغاز تا سال 628 هجرى دربرمىگيرد . اين تاريخ برحسب سنوات يا به شيوهء سالشمار تنظيم شده است . « 6 »
هامش
( 1 ) . جرجى زيدان ، تاريخ تمدن اسلام ، ج 3 ، ص 499 ؛ بنگريد به : سيدصادق سجادى و هادى عالمزاده ، تاريخنگارى در اسلام ، ص 119 .
( 2 ) . عبدالحسين زرينكوب ، كارنامه اسلام ، ص 86 .
( 3 ) . سيد صادق سجادى و هادى عالمزاده ، تاريخنگارى در اسلام ، ص 118 و 120 ؛ بنگريد به : عباس قديانى ، فرهنگ جامع تاريخ ايران ، ص 568 .
( 4 ) . عبدالحسين زرينكوب ، كارنامه اسلام ، ص 86 .
( 5 ) . سيد صادق سجادى و هادى عالمزاده ، تاريخنگارى در اسلام ، ص 121 ؛ بنگريد به : جرجى زيدان ، تاريخ تمدن اسلام ، ج 3 ، ص 500 .
( 6 ) . همان ، ص 122 .