ژراردكرمونى « 1 » به لاتين برگردانده بود كه بين سالهاى 1470 تا 1600 ميلادى دهها بار منتشر شد . « 2 » تأليف كتاب قانون موجب گرديد كه ابنسينا « جالينوس ثانى » ناميده شود . اين اثر در حدود پنج قرن در دانشكدههاى طب اروپاى غربى بهترين كتاب درسى بهشمار مىرفت . « 3 »
ابنسينا در قانون ، به علايمشناسى بيمارىهاى مختلف نيز مىپردازد ؛ بهويژه درباره بيمارىهاى خاصى چون تشنج مغزى ، مننژيت ، بيمارى قند و يرقان كه براى اولين بار دراينباره سخن رفته است . در اين اثر در مورد بيمارىهاى روانى چون بىخوابى ، فراموشخاطرى و ديوانگى نيز بحث شده است . « 4 »
ابنسينا رسالات كوتاهترى نظير ارجوزه يا شعر پزشكى و رسالهاى نيز دربارهء نبض به نام دانشِ رگ ( نبضيه ) به فارسى نگاشته كه از اهميت خاصى برخوردار است . علاقهء وى به پزشكى ، از داروشناسى تا علمالنفس را دربرمىگيرد . او مكتبى را بنيان گذارد كه از بزرگترين نظامهاى پزشكى جهان بهشمار مىرود و هنوز در بسيارى از زمينههاى پزشكى اعتبارى درخور دارد . « 5 »
او با بررسى دقيق ، ارتباط ميان احوال متفاوت نبض و بيمارىهاى گوناگون را دريافت و بهويژه اثر عوامل نفسانى را در اضطراب آن بيان كرد و همچنين به بررسى دقيق دستگاههاى جهاز هاضمه پرداخت و عوارض درونى و علايم جداكنندهء سنگهاى كليه و مثانه را نيز مشخص نمود .
وى نخستين كسى است كه از بيمارى خَيطى و انتشار كرمهاى خيطى در جسم ، سخن مىگويد و عوارض آن را بيان مىدارد . ابنسينا دربارهء نازايى و عقيمى ، نوعى از آنها را بهدليل
هامش
( 1 ) . ژرارد كرمون مترجمى ايتاليايى است كه براى آموختن زبان عربى و علوم عرب به طليطله رفت و پس از تبحر در آن زبان ، المجسطى بطلميوس و برخى از كتب فارابى را به لاتين ترجمه كرد . ( علىاكبر دهخدا ، لغتنامه دهخدا ، ج 27 ، ص 24 . )
( 2 ) . بنگريد به : مهدى فرشاد ، تاريخ علم در ايران ، ج 2 ، ص 694 - 696 ؛ بنگريد به : حسن تاجبخش ، تاريخ بيمارستانهاى ايران ، ص 87 - 85 .
( 3 ) . بنگريد به : ريچارد نلسون فراى ، بخارا دستاورد قرون وسطا ، ص 153 - 151 .
( 4 ). Richard Toellner , Ilustrierte Geschichte der medizin , vol 2 , p . 605 .( 5 ) . ريچارد نلسون فراى ، تاريخ ايران از اسلام تا سلاجقه ، ج 4 ، ص 364 .