لسانالعرب ده جلد ، الأدويه القلبيه يك جلد ، بعضالحكمة المشرقيه يك جلد ، بيان ذواتالجهه يك جلد ، المعاد يك جلد ، المبدأ والمعاد يك جلد و المباحثات نيز يك جلد . « 1 »
كتاب شفا از مهمترين آثار ابنسينا در حكمت است . اين اثر فلسفى هجده جزء دارد و مشتمل بر چهار بخش است : منطق ، طبيعيات ، رياضيات و الاهيات . از اين كتاب نسخ بسيارى در كتابخانههاى غرب و شرق وجود دارد . « 2 » مجمع علمى چكوسلواكى در پراگ ، در سال 1956 فن ششم از طبيعيات شفا ( علمالنفس ) را با ترجمهء فرانسوى به چاپ رسانيد . قسمت منطق شفا نيز در سال 1953 در قاهره به چاپ رسيده است . « 3 »
نظامى عروضى سمرقندى دربارهء كتاب قانون چنين مىنويسد :
اين همه كه گفتم ، در قانون يافته شود ، با بسيارى از زوايد ، و هر كه را مجلد اول از قانونْ معلوم باشد ، از اصول علم طب و كليات او هيچ بر او پوشيده نماند ؛ زيرا اگر بقراط و جالينوس زنده شوند ، رَوا بُوَد كه پيش اين كتاب سجده كنند . . . پس اگر طبيبى مجلد اول از قانون بدانسته باشد و سن او به اربعين كشد ، اهل اعتماد بود . اگرچه اين درجه حاصل دارد ، بايد كه از اين كتاب صغار - كه استادان مجرب تصنيف كردهاند - يكى پيوسته با خويشتن دارد . . . . « 4 »
اولين اثر طبى ابنسينا كتابى است درباره « قولنج » كه رشته اختصاصى وى بود . او سپس كتاب قانون و پس از آن حدودالطب را نگاشت . دراين ميان ، اهميت قانون از آن روست كه در شرق اسلامى و نيز اروپاى مسيحى - از زمان تأليف آن تا سدههاى هفدهم ميلادى و پس از آن - تأثيرى شگرف داشته است . « 5 »
قانون ابنسينا از پنج كتاب تشكيل يافته است : كتاب اول در كليات علم و فن طب ، كتاب دوم در داروهاى ساده ، كتاب سوم در داروهاى مركب ، كتاب چهارم در امراض ويژهء اعضاى
هامش
( 1 ) . ابناصيبعه ، عيونالابناء فى طبقاتالاطباء ، ص 404 .
( 2 ) . الهيات و طبيعيات شفا در تهران با چاپ سنگى به طبع رسيده كه كمياب است .
( 3 ) . حنا الفاخورى و خليل الجر ، تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ، ص 453 .
( 4 ) . نظامى عروضى سمرقندى ، چهار مقاله ، ص 110 و 111 .
( 5 ) . مهدى فرشاد ، تاريخ علم در ايران ، ج 2 ، ص 693 .