ج ) بيمارستان نيشابور
اين بيمارستان را طبيبى به نام عبدالملكبن ابىعثمان محمدبن ابراهيم نيشابورى معروف به خرگوشى « 1 » بنا كرد . وى ابتدا در مكه به تحصيل پرداخت و پس از بازگشت به موطن خود نيشابور ، به احداث پلها ، آبانبارها ، مساجد و بيمارستان همت گمارد وجوهات و املاكى را نيز وقف آنها كرد . پس از او خواجه نظامالملك نيز در نيشابور بيمارستان بزرگى ساخت كه پس از حملهء مغول به ايران منهدم گرديد و اثرى از آن باقى نماند . « 2 »
خواجه نظامالملك طوسى - وزير دانشمند و مقتدر آلبارسلان - مدارس مهمى در جهان اسلام بنيان نهاد كه به نام وى نظاميه خوانده شد . خواجهء طوسى افزون بر نظاميههاى نيشابور ، بغداد ، بلخ ، هرات و اصفهان ، بيمارستانهايى نيز در نيشابور و بغداد بنا كرد . بخش عمدهاى از مخارج اين مدرسهها و مؤسسات وابسته به آن ، از ثروت شخصى نظامالملك و پارهاى از آن نيز از درآمدهاى كشورى تأمين مىشد . « 3 »
از ديگر شخصيتهاى بزرگ ايران ، شاعر و دانشمند بزرگ ، شيخ فريدالدين عطار نيشابورى ( 618 - 537 ق ) است . وى داروساز و داروفروش بود و به معاينه و درمان بيماران نيز مىپرداخت ؛ چنان كه خود گويد : « به داروخانه پانصد شخص بودند كه هر روز نبضم مىنمودند . » در اينجا مراد از داروخانه ، همان درمانگاه عمومى است . « 4 »
مرحوم ميرزا محمدخان قزوينى در مقدمهء تذكرة الاوليا مىنويسد :
شيخ عطار به فن طب مشغول بوده و داروخانهء بسيار معتبرى - كه ظاهراً مطب نيز بوده است - داشته و گاه تا پانصد مريض در داروخانهء او حاضر مىشدهاند و شيخ به معالجت آنان مىپرداخته و در همانجا به ساختن كتب و نظم اشعار و زهد و سلوك نيز اشتغال داشته و ظاهراً وجه تلقب او به عطار هم همين بوده است ؛ يعنى به علت اينكه دواخانهء بزرگ داشته و دوا مىساخته است و معالجهء مرضى مىنموده است . گويا در آن عصر -
هامش
( 1 ) . خرگوش محلهاى است در نيشابور .
( 2 ) . محمود نجمآبادى ، تاريخ طب در ايران پس از اسلام ، ص 768 ؛ بنگريد به : حسن تاجبخش ، تاريخ بيمارستانهاى ايران ، ص 87 .
( 3 ) . حسن تاجبخش ، تاريخ بيمارستانهاى ايران ، ص 88 .
( 4 ) . همان ، ص 89 .