ب ) بيمارستان عضدى شيراز
عضدالدوله ديلمى پس از آنكه شيراز را پايتخت خود قرار داد ، در حدود سال 360 تا 362 هجرى پيش از آنكه به بغداد رود ، بيمارستانى در آنجا احداث كرد كه به بيمارستان عضدى معروف شد . « 1 »
اين بيمارستان به جهت تجهيزات و موقوفات آن ، در جهان كمنظير بود و پزشكان ماهرى در آن فعاليت مىكردند . « 2 » گفتنى است بيمارستان عضدى شيراز وابسته به دانشگاه آن شهر بود كه در آن فلسفه ، نجوم ، طب ، شيمى و رياضيات تدريس مىشد . « 3 »
ابوسعيد عبيدالله فرزند جبرييل ( پزشك مخصوص عضدالدوله ) برساخت اين بيمارستان نظارت داشت و بودجهاى نيز براى ادارهء امور آن اختصاص داد . وى محلهاى مناسبى براى نگاهدارى افراد كور و ماليخوليايى احداث نمود . يكى ديگر از كارهاى برجستهء ابوسعيد ساختن خانهاى براى پيرزنان بيوه و نيز در نظرگرفتن محلى براى نگاهدارى بچههاى سرراهى بود . « 4 »
ابنبلخى « 5 » در فارسنامه ، بيمارستان عضدى را خلليافته توصيف مىكند كه اين بىشك بهدليل كمتوجهى سلجوقيان به اين بيمارستان بوده است :
. . . و جامع شيراز جايى فاضل است و بيمارستان عضدى هست ، اما به خلل شده است و دارالكتب نيكو هست و آن قدركى آبادان ماندست . از حرمت خاندان اين قاضى پارس و تيمارداشت او بودست كى به عهد خويش مىكوشيد از آن درويشان و رعيت همى كرد . « 6 »
از كتاب نزههالقلوب ، اثر حمدالله مستوفى - كه به سال 740 تأليف يافته - چنين برمىآيد كه اين بيمارستان تا آن زمان داير بوده است :
هامش
( 1 ) . محمدجواد مشكور ، تاريخ ايران زمين از روزگار باستان تا عصر حاضر ، ص 77 ؛ بنگريد به : عزالدين بن اثير ، الكامل فىالتاريخ ، ج 9 ، ص 21 و 22 .
( 2 ) . حسن تاجبخش ، تاريخ بيمارستانهاى ايران ، ص 91 و 92 .
( 3 ) . سيريل الگود ، تاريخ پزشكى ايران ، ص 249 .
( 4 ) . اسماعيلبن حسن جرجانى ، ذخيرهء خوارزمشاهى ، ج 2 ، ص 537 .
( 5 ) . ابنبلخى ، مورخ ايرانى قرن پنجم هجرى معاصر محمدبن ملكشاه سلجوقى است . او در زمان سلطان محمد ، مستوفى فارس بود .
( 6 ) . ابنبلخى ، فارسنامه ، ص 322 .