مديريت ، تشكيلات و بخشهاى مختلف بيمارستانها
خدمات بيمارستانها نهتنها رايگان بود ، بلكه به افراد مستمند نيز پس از ترخيص كمك مالى مىشد ، اما پزشكان ، مجانى كار نمىكردند . براى مثال در بيمارستان عضدى ، هر پزشك ماهيانه سيصد درهم حقوق داشت . « 1 »
هر بيمارستان از دو بخش زنان و مردان تشكيل مىشد كه كاملًا از هم مجزا بودند . طبرى حكايت مىكند زنى كه كتفش زخمى شده بود ، بهاشتباه به مطب چشمپزشك رفت . دكتر نيز از وى خواست صبر كند تا پزشك زن ، او را معاينه كند . « 2 » علىبن عباس اهوازى نقل كرده است كه در دوره او پزشكان زن بدون يارى گرفتن از پزشكان مرد سختترين جراحىهاى زايمان را انجام مىدادند . « 3 » هر يك از بخشهاى دوگانهء بيمارستان ، خود به چند بخش كوچكتر نيز تقسيم مىشد كه بزرگترين آنها به معاينات عمومى اختصاص داشت ؛ مانند قسمت تشخيص تب ، ديوانگى ، سرماخوردگى و اسهال و نيز بخشهاى جراحى و دندانپزشكى . جالب اينكه حتى در آن دوره ، بيمارستانهاى خاصى براى برخى از بيمارىها ساخته مىشد .
در پايتخت و ساير شهرها ، دانشكدههاى بزرگ و نيز بيمارستانهاى زنان و مردان وجود داشت . هر دانشكده يك رئيس داشت و بيمارستانهاى دولتى نيز زير نظر پزشكى معروف كه او را « دبير » مىگفتند ، اداره مىشد . در زمان مكتفى خليفهء عباسى ، ابوبكر محمدبن زكرياى رازى ( ف 923 م ) اين مقام را برعهده داشت . « 4 »
از نظر درمان نيز بيمارستان را دو قسمت بود : يكى بخش بيماران سرپايى و ديگرى بخش بيماران بسترى . به هر بيمار پس از معاينه ، نسخهاى داده مىشد كه آن را به داروخانهء بيمارستان مىبرد و داروى خود را دريافت مىداشت ؛ روشى است كه امروزه در پيشرفتهترين كشورهاى جهان نيز ديده مىشود . چگونگى كار درمورد بيماران بسترى با آنچه امروز مرسوم است ، اندكى تفاوت داشت ؛ بدينبيان كه اگر بيمار بهشكل سرپايى قابلدرمان نبود ، به قسمت
هامش
( 1 ) . ابناصيبعه ، عيونالابناء فى طبقاتالاطباء ، ج 1 ، ص 145 .
( 2 ) . محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 8 ، ص 219 .
( 3 ) . سيريل الگود ، طب در دوره صفويه ، ص 240 .
( 4 ) . سيد اميرعلى ، تاريخ عرب و اسلام ، ص 435 .