باهلى از اهالى شهر « المريه « آندلس است . او بعدها به بغداد رفت و در سال 1137 ميلادى به خدمت سلطان محمدبن ملكشاه سلجوقى درآمد . وى براى نخستينبار در تاريخ اسلام ، بيمارستان سيارى تأسيس كرد كه با چهل شتر حمل مىشد . باهلى در سال 1154 ميلادى در دمشق وفات يافت . « 1 »
در صورت شيوع بيمارىهاى واگيردار ( مانند و با ) ، بيمارستان سيار را به آن مناطق مىفرستادند و حتى از آن براى مداواى زندانيان بيمار استفاده مىكردند . اول كسى كه اينكاررا بهصورت ديوانى مرسوم كرد ، علىبن عيسىبن الجراح بود كه مدتى وزارت خليفهالمقتدر ( ف 320 ق ) را نيز برعهده داشت . گفتنى است وى به اشارت سنانبن ثابتبن قُره ( ف 320 ق ) بدينكار دست يازيد . پس از آن بهتدريج حدود فعاليت اينگونه بيمارستانها وسعت يافت . البته ناگفته نماند همراه خلفا و شاهان نيز - به مانند سپاهيان - بيمارستانهايى حمل مىشد . گويند سلطان ظاهر برقوق ( ف 801 ق ) بيمارستان سيار بسيار مجهزى با خود بههمراه مىبرده است . « 2 »
بيمارستان ثابت
بيمارستانهاى ثابت از حيث بزرگى و كوچكى و وسايل و تجهيزات ، متفاوت بودند و اين به موقعيتِ بيمارستان و سازندهء آن بستگى داشت . هركس بيمارستانى بنا مىكرد ، مخارج آن را با اختصاص موقوفه تأمين مىنمود . طبيعى است هر قدر موقوفات و درآمدها بيشتر مىشد ، بيمارستانها نيز مجهزتر و كارآمدتر مىگرديد . اين نيز ناگفته نماند كه ارزش و اهميت هر بيمارستان ، بسته به فردى بود كه بهعنوان رئيس آن انتخاب مىشد . « 3 »
هامش
( 1 ) . نورالدين آلعلى ، اسلام در غرب ، ص 344 .
( 2 ) . علىاصغر حلبى ، تاريخ تمدن در اسلام ، ص 233 و 234 ؛ بنگريد به :G Le Strang , Baghdad during th' Abbasid' Caliphate , p . 191 .( 3 ) . سيريل الگود ، تاريخ پزشكى ايران ، ص 255 ؛ بنگريد به : ابناصيبعه ، عيونالأبناء فى طبقاتالأطباء ، ج 2 ، ص 145 ؛ احمد بن خلكان ، وفياتالأعيان و انباء ابناالزمان ، ج 2 ، ص 82 ؛ حسن تاجبخش ، تاريخ بيمارستانهاى ايران ، ص 102 و 103 .