بيمارستان سيار و ثابت
بيمارستانها به دو گروه سيار و ثابت تقسيم مىگشتند . بيمارستانهاى سيار ، هم درپى لشگريان به اين سو و آن سو حركت مىكردند و هم در موارد بروز امراض مسرى بسيجمىشدند . از اينسو بيمارستانهاى ثابت نيز خود بر دو بخش بودند : بيمارستانهاى مردان و بيمارستانهاى زنان كه هر يك جداگانه كارمندان زن و مرد داشتند و حتى هر كدامبهگونهاى مجزا ، از بخشهاى جراحى ، امراض داخلى ، شكستهبندى و چشمپزشكى تشكيل مىشدند . « 1 »
بيمارستان سيار
در اردوكشىهاى نظامى ، يك بيمارستان سيار با تختهاى روان مخصوص و تعدادى پزشك ، همراه لشگر بود . تختهاى روان را بر روى شتر مىبستند و داروها ، چادرها و بُنهء بيمارستان را نيز شتران و قاطران حمل مىكردند . « 2 »
اولين شرح كاملى كه دربارهء بيمارستانهاى متحرك در دست است ، مربوط به بيمارستان متحرك سپاه سلطان محمود غزنوى است . مسئوليت تشكيل و سازمان دادن اين بيمارستان برعهدهء مستوفى عزيزالدين بود ؛ هموكه كه براى نخستين بار يتيمخانه را تأسيس نمود . از نكات بسيار مهم اين بيمارستان آن بود كه اسرا و سربازان زخمى دشمن نيز مىتوانستند بهتساوى از تسهيلات آن استفاده كنند . « 3 »
پزشكان بيمارستانهاى سيار از هر نظر مانند پزشكانى بودند كه در بيمارستانهاى ثابتخدمت مىكردند . يكى از اين پزشكان فردى به نام باهلى ( باحلى ) بود كه دستيارى بهنام سديد ابوالوفا معروف به « موراخيم » داشت كه در اواخر عمر از طبابت دست شست و قاضى بغداد شد . « 4 »
هامش
( 1 ) . مهدى فرشاد ، تاريخ علم در ايران ، ج 2 ، ص 852 .
( 2 ) . سيد اميرعلى ، تاريخ عرب و اسلام ، ص 421 و 422 .
( 3 ) . الگود سيريل ، تاريخ پزشكى ايران ، ص 253 .
( 4 ) . همان ، ص 252 .