چوبى آن به رنگ قهوهاى است و قسمت فوقانى ساقه آن نيز سبز و نرم بوده و داراى ريشهاى با الياف چوبى است . ساقهء زيرزمينى آن كمى چوبى است و برگهايش به رنگ سبز خاكسترى و بهشكل بيضى كوچك است . اغلب گونههاى آن كركدار ، اما گونهء وحشىاش بىكرك است . تخم آن ريز و خُردتر از تخم خردل بوده و گُلهاى آن نيز كوچك و خوشهاى به رنگ سفيد مايل به بنفش و سرخ است و عمر آن تا تير و يا مرداد ماه پايان مىيابد . گونههاى مختلفى از اين گياه در مناطقى از ايران از جمله در ارتفاعات منجيل ، اراك ، كردستان ، كرمانشاه ، دامنههاى جنوبى البرز ، آزادبر طالقان ، توچال ، درهء كرج ، آذربايجان ، كرمان ، ارتفاعات شاهواركوه اورامان كردستان ، رودبار ، نور ، كجور و درهء چهل دختر گرگان شناسايى شده است . اين گياه طبيعتى بسيار گرم و خشك دارد . « 1 »
يكى از انواع اين گياه ، آويشن باغى است كه از قديمىترين گياهان دارويى و ادويهاى بهشمار مىرود . اين گياه به يونانى « تيموس » ( / شجاع ) گويند كه نماد شجاعت است ؛ آنگونه كه در تاريخ آمده است كه زنان يونان باستان اين گياه را به لباس شوهرانشان كه عازم جنگ بودند ، مىدوختند . و معتقد بودند كه آويشن بدانها شجاعت مىبخشد و در نتيجه سبب پيروزى آنان در جنگ مىشود .
آويشن باغى از قرن شانزدهم ميلادى رسماً گياهى دارويى معرفى شد . در تمام فارماكوپههاى معتبر ، از « پيكر رويشى » « 2 » آويشن بهعنوان دارو ياد شده و برخواص درمانى آن تأكيد شده است . اسانس آويشن باغى خاصيت ضدباكتريايى و ضدقارچى دارد . از اين اسانس در صنايع داروسازى ، غذايى ، كنسروسازى و صنايع بهداشتى و آرايشى استفاده مىشود .
مواد مؤثر آويشن باغى ، خلطآور است و براى معالجهء سرفه بهكار مىرود . از عصارة الكلى « 3 » و « تنتور » « 4 » تهيهشده از پيكر رويشى آويشن باغى ، براى معالجهء سرفه و گلودرد استفاده
هامش
( 1 ) . حسين ميرحيدر ، دايرهءالمعارف گياهى ، گنجينهء اسرار گياهان ، ص 47 و 48 .
( 2 ). Thymi Vulgris herbe .( 3 ). Elxirum thyme .( 4 ) . تنتورها (Tinctura thyme )، از خيساندن گياه در الكل بهدست مىآيد . اين عمل سبب تسهيل استخراج تركيبات فعال گياه مىشود و درنتيجه اثربخشى تنتور نسبت به جوشانده و دَمكرده آن بيشتر است . در اين روش از ظروف شيشهاى و صافى نيز بهجاى دستگاه فشار (wine press )استفاده مىشود . اين فرآوردهها ضمن سهولت مصرف ، تا مدت دو سال نيز قابل نگهدارىاند . تعيين دوز تنتور به دليل قوى بودن آن بايد بهدقت انجام گيرد . البته بايد توجه داشت هرگز نبايد از الكل صنعتى ، متيل الكل و ايزوپروپيل الكل ، در ساخت تنتور استفاده كرد . همچنين در برخى موارد مانند دوران باردارى يا التهاب معده ، بايد از مصرف تنتورهاى محلى بهشدت پرهيز نمود .