به شرطى كه مورد وثوق آنان باشد و احتياط در تعدد متخصص و عدالت آن دو است . و اگر وضع او روشن نشد ، از مدعى قسامه مىخواهند ، چون مورد از موارد لوث است . و اگر او حاضر نشد از منكر مطالبه مىكنند و طبق قسامه حكم مىشود .
مسأله 6 - اگر مجنى عليه ادعا كند كه در اثر جنايت جانى يكى از گوشهاى من سنگين شده براى تشخيص اينكه راست مىگويد يا نه ، شنوايى آن گوش وى با شنوايى گوش ديگرش مقايسه مىشود و بر حسب مقدار تفاوت جانى را ملزم به دادن ديه مىكنند . و طريق مقايسه اين است كه آن گوش كه وى ادعاى سنگينى آن را مىكند محكم مىبندند و گوش سالمش را باز مىگذارند ، آنگاه روبه روى او زنگى را به صدا در مىآورند و به او مىگويند گوش بده ، آنگاه صداى زنگ را با عقب رفتن كم مىكنند تا به جايى كه بگويد ديگر نمىشنوم آنگاه آن محل را نشانه گذارى مىكنند و سپس از پشت سرش زنگ را به صدا در مىآورند و به عقب مىروند آنقدر كه بگويد ديگر نمىشنوم ، آن نقطه را نيز علامت مىگذارند ، اگر اين دو مسافت برابر باشند او راست مىگويد و گرنه دروغگوست . و نزديكتر به احتياط و بهتر آن است كه همين آزمايش را در سمت راست و چپ او نيز انجام دهند ، آنگاه گوش سالمش را محكم بسته و گوش سنگينش را باز مىگذارند و زنگ را از سمت جلو به صدا در آورده به عقب مىبرند تا جايى كه صداى زنگ بگوشش نرسد آنگاه از پشت سر و از راست و چپش آزمايش مىكنند و مسافتهاى آزمايش اول را با آزمايشهاى دوم مقايسه نموده ، به حساب تفاوت آن از جانى ارش گرفته به مجنى عليه مىدهند ، و به ناچار بايد اين آزمايش را در زمانى انجام دهند كه هوا جريان نداشته باشد و در وقت وزش باد انجام ندهند و از نظر مكان هم در جايى آزمايش صورت گيرد كه از نظر شلوغى و پيچيدن صدا معتدل باشد .
مورد سوم - بينايى چشم است . اگر در جنايتى ، ديد هر دو چشم از بين برود جانى بايد ديهى كامل بدهد ، و اگر بينايى يكى از آن دو از بين برود ، نصف آن را پرداخت كند .
مسأله 1 - در چشمها ، تفاوتى بين افراد مختلفش نيست ، خواه تيزبين باشد يا تار و ضعيف و حتى چشم چپ و چشم شب كور چشمى كه لكه سفيد در حدقه آن است ، البته به شرطى كه ديد آن را از بين نبرده باشد . و چشم ضعيف و اشكريز همين كه داراى بينايى باشد ، حكم چشم سالم را دارد .
مسأله 2 - اگر حدقه چشم كسى را از كاسه درآورد بيش از يك ديه بدهكار نمىشود و ديد چشم ديه جداگانه ندارد ، بلكه تابع حدقه چشم است . اما اگر بينايى چشم كسى را به خاطر جنايتى ديگر از بين ببرد مثلًا ضربتى بر فرق او بزند كه هم سرش بشكند و هم چشمش كور شود بايد يك ديه براى يك جنايت بر سر او پرداخت كند و يك ديه ديگر
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 729
مساهمون: السيد الخميني
ص٧٢٩