دست گرفته از او دور مىكند تا به جايى كه بگويد ديگر نمىبينم ، آن نقطه را علامت مىگذارند و بار ديگر همين كار را در يك جهت ديگر يا در چهار جهت تكرار مىكنند ، اگر هر چهار مسافت برابر باشد معلوم مىشود راست مىگويد و گرنه دروغ ادعا مىكند .
و به فرضى كه مسافتها برابر بود و معلوم شد راست مىگويد ، آنگاه چشم آسيب ديده او را بسته و چشم سالمش را باز مىكنند و همان عمل را درباره چشم سالمش تكرار مىكنند يا در سمت جلو عقب و يا در چهار سمت ، و بدين طريق مقدار تفاوت چشم آسيب ديده و چشم سالمش را معلوم نموده به همان نسبت از ديه را معلوم كرده جانى را ملزم به پرداخت آن مىكنند ، و همين مقايسه در صورت آسيب ديدن و ادعاى نقصان ديد هر دو چشم انجام مىشود لكن در اين صورت معيار در مقايسه چشم سالم ، همسالان مجنى عليه است .
مسأله 9 - در مقايسه بايد جهاتى را كه در آن دخالت دارد از قبيل كم و زيادى نور و پستى و بلندى زمين را در نظر گرفت ، پس نبايد آن را با وجود مانع از شناخت ، و در روز ابرى انجام داد .
مورد چهارم - حس بويايى است . اگر جنايتى سبب شود هر دو سوراخ بينى كسى فاقد اين حس شود بايد ديه كامل پرداخت كند ، و اگر يكى از آن دو فاقد اين حس شود ، بايد نصف ديه كامل را بدهد . هر چند كه فرض دوم محل اشكال است و در نتيجه احتياط به طريق مصالحه ترك نشود .
مسأله 1 - اگر مجنىعليه ادعا كند كه در اثر جنايت حس بويايى را از دست داده و جانى منكر آن شود ، حس بويائى او را به وسيله چيزهايى كه بوى تند و سوزنده دارد در حال غفلتش مىآزمايند ، اگر معلوم شود كه راست مىگويد ديه را مىگيرد و اگر معلوم نشد به وسيله قسامه استظهار مىشود ، اگر قسامه را آورد به نفع او حكم مىشود و اگر كشف واقعيت در زمان ما با وسايل جديد ممكن باشد به اهل خبره مراجعه مىشود . البته بايد احتياطاً عدالت اهل خبره و تعدد آنان را در نظر گرفت ، اگر دو نفر شاهد عادل از اهل خبره شهادت دهند طبق شهادت آن دو عمل مىشود .
مسأله 2 - اگر مجنىعليه ادعاى كم شدن حس بويايىاش را كند ، اگر اثبات آن به وسيله آلات جديد و شهادت دو نفر عادل از اهل خبره ممكن باشد كه همان ، و گرنه بعيد نيست بگوييم به وسيله سوگندها استظهار شود ، و به آنچه حاكم به نظرش رسيد حكم شود كه يا حكومت است و يا ارش .
مسأله 3 - اگر اثبات مقدار نقصى كه در شامه او وارد شده به وسيله امتحان و مقايسه با شامه هم سن و سالش ممكن باشد به همان طريقى كه در بينايى و شنوايى گذشت ، بعيد
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 731
مساهمون: السيد الخميني
ص٧٣١