مىگويد شامه و طفيل دو كوه مشرف بر مجنه هستند و اگر چنين باشد و به فاصلهء سى ميل از مكه - به گفتهء عياض - باشند و به گفتهء ازرقى اين دو كوه مشرف بر مكه هم باشند . فاصله مجنه تا مكه به مقدارى است كه قاضى ذكر كرده كه حدود سى ميل است كه برابر دو منزل يا بيشتر مىشود چرا كه هر « منزل » [ بريد ] ، معادل دوازده ميل است و واقعيت [ جغرافيايى ] نيز شاهدى بر گفتهء قاضى عياض در مورد شامه و طفيل است ؛ زيرا اين دو كوه را مردم ، خوب مىشناسند ، ولى برآنند كه شامه و طفيل به همان فاصلهاى از مكه قرار دارد كه عياض گفته است و اگر چنين باشد بايد فاصلهء مجنه تا مكه ، حدود دو منزل [ بريد ] باشد ، زيرا ازرقى معتقد است كه شامه و طفيل مشرف بر مجنه هستند و چه بسا ازرقى مىخواسته بنويسد كه مجنّه در فاصله دو منزلى [ دو بريد معادل حدود بيست و چهار ميل ] از مكه است و به جاى بريدين [ صيغه ثنيه ] ، ياء و نون جا افتاده و بريد [ به معناى يك بريد ] شده است .
محب طبرى نيز در بارهء فاصله ميان مكه تا دو كوه شامه و طفيل ، مطلبى مشابه با سخن قاضى عياض آورده است كه به سخن وى اشاره خواهيم كرد . ديگر اين كه ، سخن ازرقى مستلزم آن است كه شامه و طفيل ، دو كوه باشند ، اما خودش مطلبى مخالف اين را بيان مىكند . قاضى عياض از وى نقل كرده و مىگويد : ازرقى پس از مطالب بيان شده راجع به شامه و طفيل ، به نقل از خطابى مىگويد : فكر مىكردم اين دو ، نام كوه هستند ، ولى برايم مسلم شد كه نام دو چشمه هستند .
محب طبرى نيز مطلب خطابى را نقل كرده ، ولى به وى نسبت نداده است و سخن ازرقى را درستتر دانسته و ترجيح داده است ، زيرا مىگويد : شامه و طفيل دو كوهند مشرف بر مجنه و دو چشمه در آن جا هستند كه سخن نخست ، مشهورتر است و اعراب امروزى نيز شامه و طفيل را به عنوان دو كوه مىشناسند كه به فاصلهء دو منزلى يا بيشتر از مكه در سمت يمن قرار دارند . و بعيد نيست كه دو كوه بودن اين نامها ، ترجيح داشته باشد كه اگر نام دو چشمه بودند ، بلال [ در شعر خود ] آرزوى ورود به آن جا را داشت ، همچنان كه آرزو و حسرت ورود به آبهاى مجنه را ذكر كرده بود .
و ديگر اين كه ازرقى مىگويد : شامه با ميم است و در صحيحين و جاهاى ديگر نيز
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 444
مساهمون: محمد مقدس
ص٤٤٤